Đề tài Điều tra thành phần loài sâu hại và thiên địch của chúng trên ruộng lúa tỉnh Bình Định

1. ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO VÀ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA CÁC BỘ CÔN TRÙNG

Một vài đặc điểm cấu tạo và sinh học của các bộ côn trùng liên quan đến các kết quả nghiên cứu của đề tài [10].

1.1. Bộ cánh cứng (Coleoptera)

Đây là bộ lớn nhất trong giới động vật, gồm những loài côn trùng có đôi cánh trước cứng, dày, có nhiệm vụ bảo vệ cơ thể. Đôi cánh sau là cánh màng, xếp dưới cánh trước. Cơ quan miệng kiều nghiền, biến thái hoàn toàn. Môi trường sống đa dạng, có nhiều loài có ích, nhiều loài gây hại cây trồng, kể cả ấu trùng lẫn con trưởng thành.

1.2. Bộ cánh vảy (Lepidoptera)

Có hai đôi cánh, trên mặt phủ vảy, có nhiều màu sắc. Con trưởng thành có cơ quan miệng kiểu hút, ấu trùng có cơ quan miệng kiểu nghiền. Biến thái hoàn toàn, có tuyến tơ và có khả năng tạo kén. Trưởng thành hút mật hoa nhờ đó thụ phấn cho hoa, ấu trùng ăn lá cây, đục thân, cành, quả, hạt, nên gây hại nghiêm trọng trong sản xuất nông nghiệp.

1.3. Bộ cánh thẳng (Orthoptera)

Cánh trước hẹp, dài, chất da tương đối dày; cánh sau chất màng, khi không bay cánh sau xếp như quạt phía dưới cánh trước. Đốt đùi chân sau nở nang, thích nghi cho việc nhảy hoặc chân trước thích nghi cho việc đào bới. Biến thái không hoàn toàn. Đa số là loài ăn thực vật, một số loài có tính ăn rộng, riêng họ Sát sành (Tettigoniidae) có một số loài có thể bắt ăn các côn trùng hoặc động vật bé nhỏ khác.

1.4. Bộ cánh giống (Homoptera)

Các loài côn trùng trong bộ này phần nhiều có kích thước bé nhỏ, miệng kiểu chích hút. Có hai đôi cánh bằng chất màng, cánh sau nhỏ hơn cánh trước, có khi xuất hiện dạng không cánh. Biến thái không hoàn toàn. Phương thức sinh sản tương đối phức tạp: lưỡng tính, đơn tính, hữu tính hoặc đẻ con. Sức sinh sản rất mạnh. phần lớn chích hút nhựa cây, có nhiều loài là môi giới truyền bệnh virus cho cây trồng, đồng thời bài tiết các chất dịch tạo thành môi trường cho các nấm của bệnh muội đen phát triển.

1.5. Bộ cánh nửa (Hemiptera)

Kích thước cơ thể nhỏ hoặc trung bình. Miệng kiểu chích hút. Có 2 đôi cánh, cánh trước có nửa gốc dày, cứng; nửa ngọn mỏng. Biến thái không hoàn toàn. Tính ăn của côn trùng bộ cánh nửa rất đa dạng, có loài chích hút thực vật, có loài kí sinh động vật bậc cao, có loài ăn thịt các côn trùng khác.

1.6. Bộ cánh màng (Hymenoptera)

Có 2 đôi cánh bằng chất màng, cánh trước thường lớn hơn cánh sau. Cơ quan miệng kiểu nghiền hoặc nghiền liếm. Biến thái hoàn toàn. Đặc điểm sinh vật học của bộ này rất phức tạp, hầu hết là côn trùng có ích, có loài là môi giới truyền thụ phấn cho cây trồng, có những loài bắt mồi và kí sinh các loài sâu hại, có loài cung cấp mật và sáp cho y học và công nghiệp.

 

doc42 trang | Chia sẻ: lethao | Ngày: 18/01/2013 | Lượt xem: 5416 | Lượt tải: 30download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Đề tài Điều tra thành phần loài sâu hại và thiên địch của chúng trên ruộng lúa tỉnh Bình Định, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐH QUY NHƠN ĐỀ TÀI KHOA HỌC CÔNG NGHỆ CẤP TRƯỜNG ĐIỀU TRA THÀNH PHẦN LOÀI SÂU HẠI VÀ THIÊN ĐỊCH CỦA CHÚNG TRÊN RUỘNG LÚA TỈNH BÌNH ĐỊNH MÃ SỐ: T06.205.04 Chủ nhiệm đề tài: Th.s Nguyễn Kim Huân Quy Nhơn, tháng 5/2007 ĐẶT VẤN ĐỀ Trong những thập niên qua, cùng với việc tăng năng suất cây trồng thì chi phí phòng trừ các đối tượng dịch hại cũng ngày càng tăng. Theo thống kê của tổ chức y tế thế giới (WHO) thì năm 1972 toàn thế giới sử dụng lượng thuốc bảo vệ thực vật trị giá 7,7 tỉ USD, năm 1985 là 16 tỉ USD, năm 1990 là 25 tỉ USD. Ở Việt Nam, từ năm 1976 đến 1980 bình quân mỗi năm sử dụng 5.100 tấn thuốc bảo vệ thực vật, năm 1985 là 22.000 tấn, năm 1998 là 40.000 tấn [11]. Bên cạnh những ưu điểm như dập tắt dịch hại một cách nhanh chóng, triệt để, kịp thời bảo vệ mùa màng thì biện pháp hoá học bảo vệ thực vật cũng bọc lộ những nhược điểm: làm giảm sự đa dạng sinh học, làm mất cân bằng sinh thái, gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khoẻ con người [7],[8]. Trước tình hình đó, biện pháp sinh học rất được quan tâm và trở thành biện pháp cốt lõi trong hệ thống phòng trừ tổng hợp IPM. Hơn nữa hiện nay ở Bình Định, thành phần loài sâu hại và đặc biệt là thành phần loài thiên địch trên cây lúa chưa được nghiên cứu đầy đủ. Xuất phát từ đó chúng tôi mạnh dạn chọn và thực hiện đề tài: “Điều tra thành phần loài sâu hại và thiên địch của chúng trên ruộng lúa tỉnh Bình Định” nhằm: + Khẳng định sự đa dạng và phong phú của khu hệ thiên địch và sâu hại lúa, đồng thời thấy được mối quan hệ giữa sâu hại và thiên địch. + Bước đầu cung cấp một danh lục về sâu hại và thiên địch của chúng trên cây lúa. + Nghiên cứu các phương thức gây hại và mức độ phổ biến của các loài côn trùng trên cây lúa. + Nghiên cứu các phương thức khống chế của các loài thiên địch đối với các loài sâu hại và mức độ phổ biến của chúng. Các số liệu thu được sẽ được sử dụng làm cơ sở cho việc phòng trừ sâu hại được hợp lý hơn. Phòng trừ sâu bệnh phải đảm bảo cân bằng sinh thái, không gây ô nhiễm môi trường, không ảnh hưởng đến sức khoẻ con người và sinh vật có ích. Kết quả nghiên cứu của đề tài được sử dụng phục vụ cho công tác giảng dạy học phần Bảo vệ thực vật cho sinh viên các ngành Tổng hợp, Sư phạm và Nông học thuộc khoa Sinh-KTNN, trường Đại học Quy Nhơn. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO VÀ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA CÁC BỘ CÔN TRÙNG Một vài đặc điểm cấu tạo và sinh học của các bộ côn trùng liên quan đến các kết quả nghiên cứu của đề tài [10]. 1.1. Bộ cánh cứng (Coleoptera) Đây là bộ lớn nhất trong giới động vật, gồm những loài côn trùng có đôi cánh trước cứng, dày, có nhiệm vụ bảo vệ cơ thể. Đôi cánh sau là cánh màng, xếp dưới cánh trước. Cơ quan miệng kiều nghiền, biến thái hoàn toàn. Môi trường sống đa dạng, có nhiều loài có ích, nhiều loài gây hại cây trồng, kể cả ấu trùng lẫn con trưởng thành. 1.2. Bộ cánh vảy (Lepidoptera) Có hai đôi cánh, trên mặt phủ vảy, có nhiều màu sắc. Con trưởng thành có cơ quan miệng kiểu hút, ấu trùng có cơ quan miệng kiểu nghiền. Biến thái hoàn toàn, có tuyến tơ và có khả năng tạo kén. Trưởng thành hút mật hoa nhờ đó thụ phấn cho hoa, ấu trùng ăn lá cây, đục thân, cành, quả, hạt,…nên gây hại nghiêm trọng trong sản xuất nông nghiệp. 1.3. Bộ cánh thẳng (Orthoptera) Cánh trước hẹp, dài, chất da tương đối dày; cánh sau chất màng, khi không bay cánh sau xếp như quạt phía dưới cánh trước. Đốt đùi chân sau nở nang, thích nghi cho việc nhảy hoặc chân trước thích nghi cho việc đào bới. Biến thái không hoàn toàn. Đa số là loài ăn thực vật, một số loài có tính ăn rộng, riêng họ Sát sành (Tettigoniidae) có một số loài có thể bắt ăn các côn trùng hoặc động vật bé nhỏ khác. 1.4. Bộ cánh giống (Homoptera) Các loài côn trùng trong bộ này phần nhiều có kích thước bé nhỏ, miệng kiểu chích hút. Có hai đôi cánh bằng chất màng, cánh sau nhỏ hơn cánh trước, có khi xuất hiện dạng không cánh. Biến thái không hoàn toàn. Phương thức sinh sản tương đối phức tạp: lưỡng tính, đơn tính, hữu tính hoặc đẻ con. Sức sinh sản rất mạnh. phần lớn chích hút nhựa cây, có nhiều loài là môi giới truyền bệnh virus cho cây trồng, đồng thời bài tiết các chất dịch tạo thành môi trường cho các nấm của bệnh muội đen phát triển. 1.5. Bộ cánh nửa (Hemiptera) Kích thước cơ thể nhỏ hoặc trung bình. Miệng kiểu chích hút. Có 2 đôi cánh, cánh trước có nửa gốc dày, cứng; nửa ngọn mỏng. Biến thái không hoàn toàn. Tính ăn của côn trùng bộ cánh nửa rất đa dạng, có loài chích hút thực vật, có loài kí sinh động vật bậc cao, có loài ăn thịt các côn trùng khác. 1.6. Bộ cánh màng (Hymenoptera) Có 2 đôi cánh bằng chất màng, cánh trước thường lớn hơn cánh sau. Cơ quan miệng kiểu nghiền hoặc nghiền liếm. Biến thái hoàn toàn. Đặc điểm sinh vật học của bộ này rất phức tạp, hầu hết là côn trùng có ích, có loài là môi giới truyền thụ phấn cho cây trồng, có những loài bắt mồi và kí sinh các loài sâu hại, có loài cung cấp mật và sáp cho y học và công nghiệp. 1.7. Bộ hai cánh (Diptera) Chỉ có đôi cánh trước phát triển, dạng cánh mỏng, đôi cánh sau biến đổi thành hai mấu có tác dụng giữ thăng bằng và định hướng trong khi bay. Cơ quan miệng kiểu chích hút hoặc liếm hút. Biến thái hoàn toàn. Nhiều loài truyền bệnh cho người và gia súc, một số loài phá hại nông nghiệp, một số ít loài bắt mồi và kí sinh sâu hại. 1.8. Bộ cánh da (Dermaptera) Có 2 đôi cánh ngắn, cánh trước dày, cứng, không có gân cánh; cánh sau là cánh màng hình nửa vòng tròn, cũng có loài không có cánh. Cơ quan miệng kiểu nghiền, biến thái không hoàn toàn, gai đuôi dạng kìm cứng. 1.9. Bộ bọ ngựa ( Mantoptera) Có 2 đôi cánh, cánh trước hơi dày hơn cánh sau. Cơ quan miệng kiểu nghiền, biến thái không hoàn toàn, bụng có gai đuôi, chân trước là kiểu chân bắt mồi. Bọ ngựa sống trên cây, ăn thịt nhiều loài sâu hại cây trồng. 1.10. Bộ chuồn chuồn (Odonata) Có 2 đôi cánh, cánh sau tương tự cánh trước. Cơ quan miệng kiểu nghiền, bụng nhỏ dài. Biến thái không hoàn toàn. Ấu trùng sống dưới nước, con trưởng thành sống trên cạn, ăn thịt các loài sâu hại cây trồng. 2. SƠ LƯỢC TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÔN TRÙNG HỌC NÓI CHUNG VÀ CÔN TRÙNG HỌC NÔNG NGHIỆP NÓI RIÊNG 2.1. Trên thế giới Ngay thời xưa đã có sự hấp dẫn nghiên cứu về côn trùng do những hiện tượng hằng ngày trong tự nhiên như sự phá hại của sâu bọ - kẻ thù của gia súc và cây trồng xảy ra liên tiếp. Trong sách cổ của Xiri (3000 năm trước Công nguyên) đã có nói tới các cuộc bay khổng lồ và tàn phá khủng khiếp của những đàn châu chấu sa mạc. Đến thế kỉ thứ XVII, người ta ghi nhận công trình về về giải phẩu tằm của nhà bác học Manpighi (1628-1694) người Italia. Ở thế kỉ XVIII, có những công trình nổi tiếng của nhà bác học Thụy Điển Linnê (1707-1778) như tác phẩm “Hệ thống tự nhiên” trong đó côn trùng học được dành vị trí đáng kể với việc xây dựng hệ thống 7 bộ côn trùng. Cuối thế kỉ XVIII, nhà tự nhiên học nổi tiếng người Nga là Viện sĩ Pallas (1741-1811) đã nghiên cứu nhiều về thành phần côn trùng. Đến thế kỉ XIX, do nhiều ngành khoa học phát triển và cây trồng cũng phát triển đã tạo điều kiện để côn trùng học thực sự trở thành một môn khoa học. Ở Nga, Brandt (1879-1891) nghiên cứu về cấu tạo hệ thần kinh, Keppen (1833-1908) đã công bố 3 tập về côn trùng có hại. Ở Pháp, J.A.Fabre (1823-1915) chú ý nghiên cứu sinh vật học và hoạt động của côn trùng. Ở thế kỉ XX, ngành côn trùng học thực nghiệm được ra đời, mà hàng đầu là côn trùng nông nghiệp và lâm nghiệp. Thời gian này có các nhà côn trùng học A.K.Moocvinkô (1867-1938) và N.Iakuzơnnhetxôp (1873-1948) với các công trình nghiên cứu về phân loại học và sinh vật học, rệp muội và bướm nổi tiếng trên thế giới. Về hình thái học côn trùng có H.Weber (1899-1956) và R.E.Snodgrass (1875-1962) là tác giả của nhiều tác phẩm về hình thái học côn trùng. Về lĩnh vực sinh lí côn trùng, giáo sư người Anh V.B.Wigglesworth và giáo sư người Pháp R.Chauvin rất rổi tiếng với những tác phẩm lớn về sinh lí học côn trùng [4]. Ngày nay, côn trùng học hiện đại là một lĩnh vực hoạt động khoa học và thực tiễn quan trọng của nhiều cơ quan nghiên cứu, trường học và cơ sở sản xuất. Các thành tựu to lớn về côn trùng học đã và đang được tổng kết và thông báo tại các Hội nghị Quốc tế về Bảo vệ thực vật. Trong những năm gần đây, các công trình nghiên cứu nổi bậc có nhiều triển vọng tốt đẹp cho việc phòng trừ sâu hại, đó là sử dụng biện pháp sinh học. Ví vụ, phương pháp trừ sâu bằng phêrômôn, bằng chất nội tiết sâu non – hormon Juvenil, bằng các loại cây thảo mộc có tính độc,… Đặc biệt là việc sử dụng các chế phẩm vi sinh vật, bảo vệ và nhân thả trên đồng ruộng các sinh vật có ích. 2.2. Ở Việt Nam Tình hình công tác nghiên cứu côn trùng trong khoảng thời gian từ năm 1945 về trước có thể tóm tắt một số nét chính như sau: - Cán bộ chuyên nghiên cứu về côn trùng ở nước ta có rất ít. - Có rất ít công trình nghiên cứu phục vụ sản xuất, nghiên cứu về côn trùng liên quan trực tiếp đến những cây trồng nông nghiệp. Từ năm 1945 đến nay, công tác về bảo vệ thực vật nói chung và công tác về côn trùng học nói riêng có những bước tiến đáng kể. Từ năm 1953 bắt đầu thành lập Phòng Côn trùng học thuộc Viện Trồng trọt. Với phương hướng kỹ thuật và tổ chức lực lượng tốt đã dập tắt dịch sâu keo, sâu cắn lá ngô,… Từ năm 1954 đến nay, các tổ chức bảo vệ thực vật từ trung ương đến địa phương phát triển không ngừng. Tháng 9-10/1961, Cục Bảo vệ thực vật và kiểm dịch thực vật Bộ Nông nghiệp với sự phối hợp của các trường đại học đã tiến hành điều tra ở 32 tỉnh thành. Kết quả điều tra trên 30 loại cây trồng đã thu thập được 286 loài sâu hại chính [10]. Ngoài ra trong những năm 70 của thế kỉ này, nhiều nhà côn trùng học trẻ tuổi được bồi dưỡng, đào tạo ở trong và ngoài nước và đã có những công trình khoa học có giá trị về côn trùng học theo các hướng khác nhau. Ví dụ, về hệ thống phân loại học có công trình về mối của Nguyễn Đức Khảm (1971); về bọ rùa của Hoàng Đức Nhuận (1971); về Bộ cánh giống Homoptera của Lê Đình Thái (1979), về ong kí sinh họ Scelionidae của Lê Xuân Huệ (1984),….v.v. Theo hướng sinh lí, sinh thái có các công trình của Phạm Bình Quyền (1969), của Bùi Công Hiển (1973), của Vũ Quang Côn (1976). Theo hướng phòng trừ sinh học có công trình của Nguyễn Vân Đình (1972), Nguyễn Anh Diệp (1980), Mai Phú Quý (1976),…v.v [4]. Bên cạnh việc nghiên cứu điều tra thành phần những nhóm côn trùng có ý nghĩa kinh tế, trong khoảng 10 năm trở lại đây xu hướng nghiên cứu sinh học, sinh thái học những loài gây hại nghiêm trọng để tìm ra những biện pháp phòng trừ có hiệu quả được phát triển mạnh mẽ hơn, đặc biệt chú ý tới các biện pháp phòng trừ sinh học và phòng trừ tổng hợp. Năm 1988 đã xuất bản cuốn sách “Phòng trừ côn trùng gây hại bằng yếu tố sinh học” của Phạm Bình Quyền và Bùi Công Hiển. Gần đây, chúng ta tiếp nhận được cuốn sách “ Sinh thái học côn trùng” của Phạm Bình Quyền (2005); “Côn trùng học ứng dụng” của Bùi Công Hiển (2003); “Danh mục các loài sâu hại lúa và thiên dịch của chúng ở Việt Nam” của Phạm Văn Lầm (2000); “Côn trùng và nhện hại cây ăn trái vùng đồng bằng sông cửu long và biện pháp phòng trị” của Nguyễn Thị Thu Cúc (2000),… Ở Bình Định trong những năm gần đây, Chi cục Bảo vệ thực vật Tỉnh cũng đã điều tra, dự tính, dự báo tình hình sâu, bệnh trên các loại cây trồng và tập trung vào một số loại sâu, bệnh hại chính. Đồng thời cũng đã nghiên cứu một số biện pháp sinh học trong phòng trừ bọ dừa như: sử dụng nấm Metarhizium anisopliae, sử dụng ong kí sinh Cotesia sp. Tuy nhiên chưa nghiên cứu một cách đầy đủ thành phần loài sâu hại và thiên địch của chúng ở ruộng lúa trên địa bàn Tỉnh. 3. VÀI NÉT VỀ ĐIỀU KIỆN ĐỊA LÝ VÀ KHÍ HẬU TỈNH BÌNH ĐỊNH 3.1. Vị trí địa lí Bình Định là tỉnh thuộc duyên hải Nam Trung Bộ, có diện tích tự nhiên 6.025,6 km2 với nhiều đảo, vùng, vịnh và bãi tắm chia thành ba vùng rõ rệt: vùng núi, vùng đồng bằng và vùng biển. Nằm ở toạ độ 13030’ đến 14042’ vĩ độ Bắc và 108036’ đến 109022’ độ kinh Đông, Bình Định tiếp giáp với tỉnh Quãng Ngãi ở phía bắc, tỉnh Phú Yên ở phía nam, tỉnh Gia Lai ở phía tây, biển Đông ở phía đông. Tỉnh Bình Định cách thành phố Hồ Chí Minh 649 km về phía Nam, cách Hà Nội 1065 km về phía Bắc.  Địa hình Bình Định tương đối phức tạp, thấp dần từ Tây sang Đông. Vùng thấp nhất là đồng bằng duyên hải bị chia cắt nhỏ thành từng ô trũng do các nhánh núi chảy ra biển đông chiếm khoảng 20% diện tích, có hệ thống đầm, vịnh, cửa biển nhiều. 3.2. Địa hình Địa hình Bình Định đa dạng, gồm các vùng sinh thái: miền núi, đồng bằng ven biển và hải đảo. Mặc dù, vùng đồng bằng chỉ rộng 1.700 km2 (chiếm 17,5% diện tích) lại bị đồi núi, sông suối chia cắt, nhưng đây là vùng đồng bằng rộng của miền Trung (đứng sau Thanh Hoá và Nghệ An). Miền núi Bình Định nằm dọc theo chiều dài của dãy Trường Sơn hùng vĩ, với diện tích đất tự nhiên 374.212 ha, chiếm hơn 62% diện tích đất toàn tỉnh. 1.3. Khí hậu Bình Định chịu ảnh hưởng của gió mùa đông và gió mùa hạ. Tuỳ vào từng nơi, phụ thuộc từng điều kiện địa hình, hướng gió thịnh hành ở mỗi vùng có thể khác nhau. Mùa đông hướng gió chủ yếu theo hướng bắc. Mùa hạ hướng gió chủ yếu theo hướng tây và tây nam. Ở miền núi phía tây, thường có sương mù xuất hiện vào mùa mưa lũ. Bảng 1: Tốc độ gió trung bình qua các tháng trong năm 2006 Tháng  1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12   Tốc độ gió TB (m/s)  Quy Nhơn  1  1  1  1  1  1  1  1  1  1  1  2    Hoài Nhơn  2  2  2  2  2  1  2  1  2  2  1  3   Khí hậu miền núi tỉnh Bình Định vừa chịu ảnh hưởng của khí hậu Tây Nguyên, vừa chịu ảnh hưởng của khí hậu vùng duyên hải nên có đặc điểm là nắng lắm, mưa nhiều, nhiệt độ thay đổi theo địa hình. Ở vùng thấp 500 - 600 m trở xuống, nhiệt độ trung bình dao động trong khoảng 24 - 260C. Ở những vùng núi cao trên 1.000 m, nhiệt độ trung bình dưới 200C. Bảng 2: Nhiệt độ trung bình qua các tháng trong năm 2006 Tháng  1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12   Nhiệt độ TB (oC)  Quy Nhơn  23,1  24,7  25,4  28,1  29,3  30,4  30,3  30,0  28,2  27,5  26,8  24,9    Hoài Nhơn  22,2  23,7  24,7  27,4  28,0  29,4  29,7  28,3  26,8  26,2  25,5  23,7   Miền núi tỉnh Bình Định phân thành hai mùa rõ rệt. Mùa nắng bắt đầu từ tháng giêng đến tháng 9. Số giờ nắng ở miền núi Bình Định khá cao, đạt mức bình quân 4 - 6 giờ nắng/ngày. Các tháng 4, 5, 6, 7, 8 là những tháng nóng nhất trong năm, nhiệt độ trung bình ở những vùng thấp 26 - 280C, ở vùng cao dao động trong khoảng 22 - 250C. Những ngày nắng nhất, nhiệt độ có thể lên tới 400C. Bảng 3: Số giờ nắng trung bình qua các tháng trong năm 2006 Tháng  1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12   Số giờ nắng TB (h)  Quy Nhơn  90,9  160,7  232,4  265,1  267,8  269,6  178,4  201,3  193,2  193,9  212,,6  133,9    Hoài Nhơn  100,0  182,8  236,1  281,4  274,6  302,0  191,2  203,4  192,2  210,7  205,0  318,5   Bảng 4: Lượng bức xạ qua các tháng trong năm 2006 Tháng  1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  ∑   Lượng bức xạ (Kcal/cm2)  Quy Nhơn  8,4  11,2  14,5  18,2  16,2  14,3  14,4  13,2  10,5  9,8  7,5  7,1  145,3    Hoài Nhơn  8,3  11,6  15,1  16,4  14,9  12,8  14,3  13,2  11,5  9,9  7,7  6,5  142,4   Mùa mưa từ tháng 9 đến tháng 12 với lượng mưa trung bình 1.700 - 1.800 mm, nhưng phân bổ không đều (chiếm 70 - 80% lượng mưa cả năm). Mùa mưa trùng với mùa bão nên thường xuyên gây ra bão - lụt. Bảng 5: Lượng mưa trung bình qua các tháng trong năm 2006 Tháng  1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12   Lượng mưa TB (mm)  Quy Nhơn  59,1  34,8  165,7  41,7  105,8  29,9  69,8  45,6  218,5  191,2  137,8  193,4    Hoài Nhơn  97,8  90,2  21,2  22,2  131,0  10,8  62,2  200,1  324,5  238,5  151,6  130,4   Khí hậu nhiệt đới ẩm của các huyện miền núi thuận lợi cho phát triển cây trồng, nông nghiệp lúa nước, chăn nuôi. Tuy nhiên, với đặc điểm khí hậu đó, cộng với vùng mưa bão nhiều của miền Trung đã gây khó khăn cho sản xuất và đời sống. Bảng 6: Độ ẩm trung bình qua các tháng trong năm 2006 Tháng  1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12   Độ ẩm TB (%)  Quy Nhơn  84  82  83  80  76  75  64  67  77  79  79  79    Hoài Nhơn  87  86  83  81  78  75  71  78  87  90  85  85   Bảng 7: Lượng bốc hơi trung bình qua các tháng trong năm 2006 Tháng  1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12   Lượng bốc hơi TB (mm)  Quy Nhơn  69,9  93,4  80,7  80,0  102,7  132,8  198,3  173,7  115,6  122,8  121,6  132,3    Hoài Nhơn  63,8  75,6  93,4  126,6  126,8  152,6  221,0  127,8  87,5  80,5  81,6  92,4   (Theo Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn tỉnh Bình Định) CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG - NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU + Các loài côn trùng hại lúa. + Các loài thiên địch của côn trùng gây hại trên cây lúa. 2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU + Điều tra thành phần loài sâu hại lúa, đặc điểm gây hại và mức độ phổ biến của chúng. + Điều tra thành phần loài thiên địch, phương thức khống chế sâu hại và mức độ phổ biến của chúng. 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Chúng tôi tiến hành thu thập mẫu sâu hại và thiên địch của chúng trên các ruộng lúa thuộc thành phố Quy Nhơn và các huyện trong tỉnh Bình Định. Thời gian thu mẫu được tiến hành từ tháng 4 năm 2006 đến tháng 4 năm 2007. - Mỗi ruộng chọn 5 điểm chéo góc với diện tích 1m2/ô. - Ghi nhận sự xuất hiện của thiên địch và sâu hại sau mỗi đợt điều tra. Tìm hiểu đặc điểm gây hại của sâu hại và phương thức khống chế của thiên địch đối với các loài sâu hại. - Thu mẫu, chụp hình và cố định mẫu: + Những mẫu có kích thước nhỏ, cơ thể mềm được định hình bằng cách ngâm trong dung dịch Formon 5%. + Những mẫu có kích thước lớn, cơ thể cứng như côn trùng trưởng thành được định hình bằng cách tiêm Formon 34,7%, sấy khô rồi ghim vào hộp tiêu bản. - Nhận dạng các mẫu sâu hại và nhận dạng các mẫu thiên địch theo các tài liệu chuyên ngành [1], [2], [3] [5], [6], [7], [10],[12],[13], [14]. - Xác định mức độ phổ biến của sâu hại và thiên địch theo công thức [9]: C% = p x 100% / P Trong đó: p là số lần lấy mẫu có loài được xét P là tổng số địa điểm lấy mẫu Quy ước: + (C% < 25%): ít phổ biến ++ (25% ( C% > 50%): phổ biến +++ (C% ( 50% ): rất phổ biến. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN 1. THÀNH PHẦN LOÀI CÔN TRÙNG GÂY HẠI Kết quả điểu tra thành phần loài sâu hại trên ruộng lúa tỉnh Bình Định được trình bày ở bảng 1. Bảng 1. Thành phần loài sâu hại trên ruộng lúa tỉnh Bình Định năm 2006-2007 TT  Tên Việt Nam  Tên khoa học  Họ  Bộ    Rầy nâu  Nilaparvata lugens  Delphacidae  Homoptera    Rầy lưng trắng  Sogatella furcifera      Rầy xanh đuôi đen  Nephotettix virescens  Jassidae     Rầy điện quang  Recilia dorsalis      Rầy xanh  Empoasca flavescens      Rầy trắng lớn  Cofana spectra      Rầy trắng nhỏ  Erythroneura subrufa      Bọ xít hôi  Leptocorisa acuta  Alydidae  Hemiptera    Bọ xít gai vai  Ctelus sp      Bọ xít gai vai dài  Cletus trigonus      Bọ xít sừng viền trắng  Tetroda denticulifera  Pentatomidae     Bọ xít xanh  Nezara viridula      Bọ xít đen  Scotinophara sp1      Bọ xít đen  Scotinophara sp2      Bọ xít hông viền trắng  Riptortus linearis      Sâu gai  Dicladispa armigera  Chrysomelidae  Coleoptera    Bọ lá đầu dài  Donacia sp1  Crioceridae     Bọ lá đầu dài  Donacia sp2      Bọ ăn lá đầu dài  Oulema sp1  Chrysomelidae     Bọ ăn lá đầu dài  Oulema sp2      Bọ vòi voi  Echinocnemus squameus  Curculionidae     Cào cào lớn  Acrida chinensis  Acrididae  Orthoptera    Cào cào nhỏ  Atractomorpha chinensis      Châu chấu Trung Hoa  Oxya chinensis      Châu chấu cánh ngắn  Pseudoxya diminuta      Châu chấu lúa  Oxya sp      Châu chấu tre cánh đen  Ceracris fasciata      Châu chấu vệt đen đốt đùi  Catantops sp      Châu chấu voi  Chondracris rosea      Sâu đục thân bướm 2 chấm  Scirpophaga incertulas  Pyralidae  Lepidoptera    Sâu đục thân 5 vạch đầu nâu  Chilo suppressalis      Sâu đục thân 5 vạch đầu đen  Chilo polychrysus      Sâu cuốn lá nhỏ  Cnaphalocrosis medinalis      Sâu phao  Paraponyx stagnalis      Sâu cuốn lá lớn đầu vệt đen  Parnara guttata  Hesperidae     Sâu cuốn lá lớn đầu vệt đỏ  Pelipidas mathias      Sâu cuốn lá lớn  Parnara nasobada      Sâu róm lúa  Psalis securis  Lyparidae     Sâu róm bướm trắng  Euproctis similis      Sâu đo xanh  Naranga aenescnes  Noctuidae     Sâu cắn gié  Mythimna saparata      Sâu keo  Spodoptera mauritia      Sâu khoang  Spodoptera litura      Sâu sừng xanh  Melanitis leda  Satyridae     Sâu sừng xanh nhỏ  Mycalesis horsfieldi      Sâu năn  Orseolia oryzae  Cecidomyidae  Diptera    Ruồi đục lá  Hydrellia sp  Ephydridae    Chúng tôi đã thu thập được thành phần sâu hại lúa tại tỉnh Bình Định năm 2006-2007 là 47 loài, chúng thuộc 6 bộ và 16 họ côn trùng khác nhau. Trong đó: + Bộ Cánh vảy (Lepidoptera) có số loài lớn nhất (16 loài), chiếm 34,04%. + Bộ Cánh thẳng (Orthoptera) và bộ Cánh nửa (Hemiptera) mỗi bộ có 8 loài, chiếm 17,02%. + Bộ Cánh giống (Homoptera) có 7 loài, chiếm 14,89%. + Bộ Cánh cứng (Coleoptera) có 6 loài, chiếm 12,77%. + Bộ Hai cánh (Diptera) mới chỉ tìm thấy 2 loài, chiếm 4,26%. 2. ĐẶC ĐIỂM GÂY HẠI CỦA CÔN TRÙNG Bảng 2. Đặc điểm gây hại và mức độ phổ biến của sâu hại trên ruộng lúa tỉnh Bình Định TT  Tên Việt Nam  Tên khoa học  Bộ phận bị hại  Pha gây hại  P.thức gây hại  MĐ p.biến    Rầy nâu  Nilaparvata lugens  bẹ lá, phiến lá  ấu trùng, trưởng thành  chích hút  +++    Rầy lưng trắng  Sogatella furcifera  bẹ lá, phiến lá  ấu trùng, trưởng thành  chích hút  +    Rầy xanh đuôi đen  Nephotettix virescens  bẹ lá, phiến lá  ấu trùng, trưởng thành  chích hút  +++    Rầy điện quang  Recilia dorsalis  bẹ lá, phiến lá  ấu trùng, trưởng thành  chích hút  ++    Rầy xanh  Empoasca flavescens  bẹ lá, phiến lá  ấu trùng, trưởng thành  chích hút  +    Rầy trắng lớn  Cofana spectra  bẹ lá, phiến lá  ấu trùng, trưởng thành  chích hút  +    Rầy trắng nhỏ  Erythroneura subrufa  bẹ lá, phiến lá  ấu trùng, trưởng thành  chích hút  +    Bọ xít hôi  Leptocorisa acuta  bẹ lá, phiến lá, bông, hạt  ấu trùng, trưởng thành  chích hút  ++    Bọ xít gai vai  Ctelus sp  bẹ lá, phiến lá, bông, hạt  ấu trùng, trưởng thành  chích hút  ++    Bọ xít gai vai dài  Cletus trigonus  bẹ lá, phiến lá, bông, hạt  ấu trùng, trưởng thành  chích hút  +    Bọ xít sừng viền trắng  Tetroda denticulifera  bẹ lá, phiến lá, bông, hạt  ấu trùng, trưởng thành  chích hút  +    Bọ xít xanh  Nezara viridula  bẹ lá, phiến lá, bông, hạt  ấu trùng, trưởng thành  chích hút  +    Bọ xít đen  Scotinophara sp1  bẹ lá, phiến lá, bông, hạt  ấu trùng, trưởng thành  chích hút  ++    Bọ xít đen  Scotinophara sp2  bẹ lá, phiến lá, bông, hạt  ấu trùng, trưởng thành  chích hút  +    Bọ xít hông viền trắng  Riptortus linearis  bẹ lá, phiến lá, bông, hạt  ấu trùng, trưởng thành  chích hút  +++    Sâu gai  Dicladispa armigera  phiến lá  ấu trùng, trưởng thành  gặm,cắn phá  +++    Bọ lá đầu dài  Donacia sp1  phiến lá 

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docĐiều tra thành phần loài sâu hại và thiên địch của chúng trên ruộng lúa tỉnh bình định.doc
Tài liệu liên quan