Hình học không gian − hệ thức lượng trong tam giác

 Một vài chú ý khi xác định đường cao của hình chóp:

▪Nếu có một cạnh bên của hình chóp vuông góc với đáy thì cạnh bên này là đường cao.

▪Nếu có một mặt bên vuông góc với đáy thì từ đỉnh hình chóp ta vẽ đường thẳng vuông

góc với giao tuyến của mặt bên này với đáy. Đường thẳng này là đường cao.

▪Nếu có hai mặt bên vuông góc với đáy thì giao tuyến của hai mặt bên này là đường cao.

▪Nếu đỉnh hình chóp cách đều các các đỉnh của đa giác đáy thì đỉnh của hình chóp nằm

trên trục đường tròn ngoại tiếp đa giác đáy (hình chiếu vuông góc của đỉnh hình chóp là tâm

đường tròn ngoại tiếp đa giác đáy)

pdf12 trang | Chia sẻ: maiphuongdc | Ngày: 27/08/2013 | Lượt xem: 7766 | Lượt tải: 21download
Tóm tắt tài liệu Hình học không gian − hệ thức lượng trong tam giác, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
hai mặt phẳng ta tìm hai điểm chung phân biệt của hai mặt phẳng; khi đó giao tuyến là đường thẳng đi qua hai điểm chung đó. Cách 2: Để tìm giao tuyến của hai mặt phẳng ta có thể tìm một điểm chung và phương của giao tuyến (xét xem giao tuyến song song với đường thẳng nào)  Ví dụ 1: Cho hình chóp S.ABCD, đáy là tứ giác ABCD, AB cắt CD tại E, AC cắt BD tại F. a) Tìm giao tuyến của mp(SAB) và mp(SCD); của mp(SAC) và (SBD). b) Tìm giao tuyến của mp(SEF) với các mặt phẳng (SAD) và (SBC)  Ví dụ 2: Cho hình chóp S.ABCD đáy là hình bình hành ABCD tâm O. M, N, P lần lượt là trung điểm của BC, CD, SO. Tìm giao tuyến của mặt phẳng (MNP) với các mặt phẳng (SAB), (SCD), (SBC) và (SCD). ? Bài tập: 1) Cho tứ diện ABCD. Gọi I, J lần lượt là trung điểm của AC và BC. K là một điểm trên cạnh BD sao cho KD < KB. Tìm giao tuyến của mặt phẳng (IJK) với các mặt phẳng (ACD) và (ABD). 2) Cho tứ diện ABCD, O là một điểm bên trong tam giác BCD, M là một điểm trên trên AO. GV: ĐẶNG VĂN HIẾU Tài liệu luyện thi:HìnhHọc −−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−- Trang 2 a) Tìm giao tuyến của mặt phẳng (MCD) với các mặt phẳng (ABC) và (ABD). b) Gọi I, J là hai điểm trên BC và BD. Tìm giao tuyến của (IJM) và (ACD). ② Tìm giao điểm của đường thẳng và mặt phẳng: Để tìm giao điểm của đường thẳng a và mặt phẳng (P) ta chọn mặt phẳng phụ ( )α chứa a sao cho giao tuyến ∆ của (P) và ( )α dễ tìm. Khi đó giao điểm của a và ∆ là giao điểm cần tìm.  Ví dụ 1: Cho tứ diện ABCD, trên AC và AD lần lượt lấy các điểm M, N sao cho MN không song song với CD. Gọi O là một điểm bên trong tam giác BCD. a) Tìm giao điểm của (OMN) và (BCD). b) Tìm giao điểm của BC và BD với mặt phẳng (OMN).  Ví dụ 2: Cho hình chóp S.ABCD, M là một điểm trên cạnh SC. a) Tìm giao điểm của AM và (SBD). b) Gọi N là một điểm trên cạnh BC, tìm giao điểm của SD và (AMN). ? Bài tập: 1) Cho hình chóp S.ABCD đáy là hình thang, cạnh đáy lớn là AB. Gọi I, J, K là ba điểm trên SA, AB, BC theo thứ tự đó. a) Tìm giao điểm của IK với (SBD). b) Tìm các giao điểm của mặt phẳng (IJK) với SD và SC. 2) Cho tứ diện ABCD, M và N là hai điểm lần lượt trên AC và AD. O là một điểm bên trong tam giác BCD. Tìm giao điểm của: a) MN và (ABO) b) AO và (BMN). ③ Thiết diện:  Để tìm thiết diện của mặt phẳng (P) với một hình chóp ta cần tìm các đoạn giao tuyến của mp(P) với các mặt của hình chóp.  Ví dụ: Cho hình chóp S.ABCD. Gọi M là điểm nằm trong tam giác SCD. a) Tìm giao tuyến của hai mặt phẳng (SBM) và (SAC). b) Giao điểm của đường thẳng BM và măt phẳng (SAC). c) Xác định thiết diện của hình chóp khi cắt bởi mp(ABM). ? Bài tập: 1) Cho hình chóp tứ giác S.ABCD với hai đường thẳng AB và CD cắt nhau. Gọi A’ là một điểm nằm giữa hai điểm S và A. Hãy tìm thiết diện của hình chóp với mặt phẳng (A’CD) 2) Cho hình chóp tứ giác S.ABCD. Ba điểm A’, B’, C’ là trung điểm của ba cạnh SA, SB, SC. Xác định thiết diện của hình chóp khi cắt bởi mp(A’B’C’).  Một số bài toán cơ bản: 1) Cho (P) là mặt phẳng xác định bởi hai đường thẳng cắt nhau a và b và .a b OÇ = Giả sử (d) là đường thẳng cắt (P) tại I; (d) chéo nhau với a và b; M là một điểm chạy trên (d). Chứng minh rằng khi ấy các giao tuyến (∆) của hai mặt phẳng (M,a) và (M,b) luôn nằm trên một mặt phẳng cố định. 2) Trong mặt phẳng (P) cho tứ giác ABCD, trong đó AB cắt CD tại E. S là một điểm nằm ngoài (P), M là một điểm di động trên SB. Mặt phẳng (MAD) cắt SC tại N. Giả sử AM DNÇ = I. Chứng minh rằng khi M di động thì I luôn nằm trên đường thẳng cố định. 3) Cho tứ diện ABCD. Gọi I là điểm nằm trên đường thẳng BD, nhưng không thuộc đoạn BD. Trong (ABD) vẽ một đường thẳng qua I và cắt hai đoạn AB, AD tại K và L. Trong mặt phẳng (BCD) vẽ một đường thẳng qua I và cắt hai đoạn CB, CD tương ứng tại M, N. Giả sử 1BN DM OÇ = , 2BL DK OÇ = , LM KN JÇ = . Chứng minh rằng ba điểm A, J, O1 thẳng hàng và ba điểm C, J, O2 cũng thẳng hàng. GV: ĐẶNG VĂN HIẾU Tài liệu luyện thi:HìnhHọc −−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−- Trang 3 4) Cho tứ diện ABCD. Gọi A1, B1, C1, D1 lần lượt là trọng tâm của các tam giác BCD, ACD, ABD, ABC. Chứng minh rằng AA1, BB1, CC1, DD1 đồng quy tại điểm G và ta có: 1 1 1 1 3 4 AG BG CG DG AA BB CC DD = = = = . Ⓒ QUAN HỆ SONG SONG: ▪ Hai đường thẳng phân biệt cùng song song với đường thẳng thứ ba thì song song nhau. ▪ Nếu ba mặt phẳng đôi một cắt nhau theo ba giao tuyến phân biệt thì ba giao tuyến ấy đồng quy hoặc đôi một song song. ▪ Nếu hai mặt phẳng cắt nhau lần lượt đi qua hai đường thẳng song song thì giao tuyến của chúng song song với hai đường thẳng đã cho (hoặc trùng với một trong hai đường thẳng đó). ▪ Nếu đường thẳng a không nằm trên ( )mp P và song song với một đường thẳng b nằm trên (P) thì a // (P). ( ) ( ) / /( ) / / a P b P a P a b üË ïïïïÌ Þýïïïïþ ▪ Nếu đường thẳng a song song mặt phẳng (P) thì mọi mặt phẳng (Q) chứa a mà cắt (P) thì giao tuyến của (P) và (Q) song song với a. / /( ) ( ) / / ( ) ( ) a P Q a a b Q P b üïïïïÉ Þýïï = ïïþI . ▪ Nếu hai mặt phẳng cắt nhau cùng song song với một đường thẳng thì giao tuyến của chúng cũng song song với đường thẳng đó. ▪ Nếu mặt phẳng (P) chứa hai đường thẳng a, b cắt nhau và cùng song song mặt phẳng (Q) thì (P) song song (Q). , , ( ) ( ) / /( ) / /( ) / /( ) c¾t nhaua b a b P Q P a Q b Q üïïïïÌ ï Þýïïïïïþ . ▪ Định lí Ta−lét: Ba mặt phẳng đôi một song song chắn ra trên hai cát tuyến bất kỳ các đoạn thẳng tương ứng tỉ lệ. ( ) ( ) ( ) ( ) / / / // / P Q c c a b a b c a a P c b b Q ü= ïï éïï êïï êÞ ºý êïÌ ï ê ºï ëïïÌ ïþ I / / / / / / a b a c a b b c ü¹ ïïïï Þýïïïïþ GV: ĐẶNG VĂN HIẾU Tài liệu luyện thi:HìnhHọc −−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−- Trang 4 Nếu ba mặt phẳng (P), (Q), (R) cắt hai đường thẳng a và a’ lần lượt tại A, B, C và A’, B’, C’ thì ' ' ' ' ' ' AB BC CA A B B C C A = = .  Các dạng toán: ① Chứng minh hai đường thẳng song song:  Có thể sử dụng các phương pháp sau: ⓐ Chứng minh hai đường thẳng đó đồng phẳng, rồi áp dụng phương pháp chứng minh song song trong hình học phẳng (như tính chất đường trung bình, định lý đảo của định lý Ta−lét, …) ⓑ Chứng minh hai đường thẳng đó cùng song song với đường thẳng thứ ba. ⓒ Áp dụng định lý về giao tuyến. ● Ví dụ: Cho hình chóp S.ABCD đáy ABCD là hình thang các cạnh đáy là AB và CD (AB > CD). Gọi M, N lần lượt là trung điểm của SA, SB. ⓐ Chứng minh MN // CD. ⓑ Tìm giao điểm P của SC và mặt phẳng (AND). Kéo dài AN và DP cắt nhau tại I. Chứng minh SI // AB // CD. Tứ giác SABI là hình gì? ? Bài tập: ① Cho hình chóp S.ABCD đáy là hình bình hành. Gọi M, N, P, Q là các điểm lần lượt nằm trên BC, SC, SD, AD sao cho MN // BS, NP // CD, MQ // CD. ⓐ Chứng minh PQ // SA. ⓑ Gọi K là giao điểm của MN và PQ, chứng minh SK // AD // BC. ② Cho hình chóp S.ABCD, đáy là hình thang với các cạnh đáy là AB và CD. Gọi I, J lần lượt là trung điểm của AD và BC và G là trọng tâm tam giác SAB. ⓐ Tìm giao tuyến của (SAB) và (IJG). ⓑ Xác định thiết diện của hình chóp với mặt phẳng (IJG). Thiết diện là hình gì? Tìm điều kiện đối với AB và CD để thiết diện là hình bình hành. ② Chứng minh đường thẳng a song song mặt phẳng (α):  Ta chứng minh a không nằm trong mặt phẳng (α) và song song với đường thẳng d nằm trong mặt phẳng (α). ● Ví dụ1: Cho hai hình bình hành ABCD và ABEF không cùng nằm trong một mặt phẳng. ⓐ Gọi O và O’ lần lượt là tâm của ABCD và ABEF. Chứng minh OO’ song song với các mặt phẳng (ADF) và (BCE). ⓑ M, N là hai điểm lần lượt nằm trên hai cạnh AE, BD sao cho 1 , 3 AM AE= 1 3 BN BD= . Chứng minh MN song song với (CDE). ● Ví dụ 2: Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình bình hành. Gọi M, N lần lượt là trung điểm các cạnh AB, CD. a) Chứng minh MN song song với các mặt (SBC) và (SCD). b) Gọi P là trung điểm của SA. Chứng minh SB, SC đều song song với mp(MNP). ③ Chứng minh hai mặt phẳng song song: GV: ĐẶNG VĂN HIẾU Tài liệu luyện thi:HìnhHọc −−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−- Trang 5  Để chứng minh mp(P) song song mặt phẳng (Q) ta có thể c/m theo các cách sau: + Chứng minh mp(P) chứa hai đường thẳng cắt nhau và song song với mp(Q). + Chứng minh (P) // (R) và (Q) // (R). ● Ví dụ 1: Cho hình chóp S.ABCD đáy là hình bình hành tâm O. Gọi M, N lần lượt là trung điểm của SA và SD. ⓐ Chứng minh rằng (OMN) song song với (SBC). ⓑ Gọi P, Q là trung điểm của AB và ON. Chứng minh rằng PQ // (SBC). ● Ví dụ 2: Cho hình hộp ABCD.A”B’C’D’. ⓐ Chứng minh hai mặt phẳng (BDA’) và (B’D’C) song song nhau. ⓑ Chứng minh đường chéo AC’ đi qua các trong tâm G1, G2 của hai tam giác BDA’ và B’D’C. Ⓓ QUAN HỆ VUÔNG GÓC: ▪ Nếu đường thẳng d vuông góc với hai đường thẳng cắt nhau a và b cùng nằm trong mặt phẳng (P) thì đường thẳng d vuông góc với mặt phẳng (P). , , ( ) ( ) c¾t nhaua b a b P d P d a d b üïïïïÌ ï Þ ^ýï^ ïïï^ ïþ ▪ Mặt phẳng trung trực của đoạn thẳng AB là mặt phẳng đi qua trung điểm của AB và vuông góc với AB → Mặt phẳng trung trực của đoạn thẳng AB là tập hợp tất cả các điểm cách đều hai điểm A, B. ▪ Trục của tam giác ABC là đường thẳng đi qua tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC và vuông góc với mặt phẳng (ABC) → Trục của tam giác ABC là tập hợp các điểm trong không gian cách đều ba đỉnh A, B, C. ▪ Mặt phẳng nào vuông góc một trong hai đường thẳng song song thì cũng vuông góc với đường thẳng còn lại. / / ( )( ) a b P b P a üïï Þ ^ýï^ ïþ ▪ Hai đường thẳng phân biệt cùng vuông góc với một mặt phẳng thì song song với nhau. ( ) ( ) / / a P b P a b a b ü^ ïïïï ^ Þýïï¹ ïïþ ▪ Đường thẳng nào vuông góc với một trong hai mặt phẳng song thì cũng vuông góc với mặt phẳng còn lại ( ) / /( ) ( )( ) P Q a Q a P üïï Þ ^ýï^ ïþ ▪ Hai mặt phẳng phân biệt cùng vuông góc với một đường thẳng thì song song nhau. GV: ĐẶNG VĂN HIẾU Tài liệu luyện thi:HìnhHọc −−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−- Trang 6 ( ) ( ) ( ) ( ) / /( ) ( ) P Q P a P Q Q a ü¹ ïïïï ^ Þýïï ^ ïïþ ▪ Cho đường thẳng a và mặt phẳng (P) song song với nhau. Đường thẳng nào vuông góc với (P) thì cũng vuông góc với a. ▪ Định lý ba đường vuông góc: Cho đường thẳng a không vuông góc với mặt phẳng (P) và đường thẳng b nằm trong (P). Khi đó, điều kiện cần và đủ để b vuông góc với a là b vuông góc với hình chiếu a’ của a trên (P). ▪ Nếu một mặt chứa một đường thẳng vuông góc với một mặt phẳng khác thì hai mặt phẳng đó vuông góc nhau. ( ) ( ) ( )( ) P a P Q a Q üÉ ïï Þ ^ýï^ ïþ ▪ Nếu hai mặt phẳng (P) và (Q) vuông góc nhau thì bất cứ đường thẳng a nào nằm trong (P), vuông góc với giao tuyến của (P) và (Q) đều vuông góc với (Q). ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ), P Q P Q a Q a P a ∆ ∆ ü^ ïïïï = Þ ^ýïïÌ ^ ïïþ I ▪ Nếu hai mặt phẳng cắt nhau cùng vuông góc với mặt phẳng thứ ba thì giao tuyến của chúng vuông góc với mặt phẳng thứ ba. ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) P R Q R R P Q ∆ ∆ ü^ ïïïï ^ Þ ^ýïï = ïïþI ▪ Cho hai đường thẳng chéo nhau a và b. Đường thẳng c cắt cả a và b đồng thời vuông góc với cả a và b được gọi là đường vuông góc chung của hai đường thẳng chéo nhau a và b. ▪ Góc giữa đường thẳng a và mặt phẳng (P) là góc giữa a và hình chiếu của nó trên mặt phẳng (P) (a không vuông góc với (P)). ▪ Góc giữa hai mặt phẳng (P) và (Q) là góc giữa hai đường thẳng a và b lần lượt vuông góc với (P) và (Q)  Gọi ∆ là giao tuyến của (P) và (Q) để tính góc giữa (P) và (Q) ta tính góc ·AIB với I Î ∆, IA nằm trên (P), IB nằm trên (Q); IA ^ ∆, IB ^ ∆, từ đó suy ra góc cần tìm. Góc α giữa hai m.phẳng thỏa 0 00 90α£ £ .  Các dạng toán: ① Chứng minh đường thẳng vuông góc với mặt phẳng và chứng minh hai đường thẳng vuông góc:  Để chứng minh đường thẳng a vuông góc với mặt phẳng (P) ta có thể thực hiện theo các cách sau: + Chứng minh a vuông góc với hai đường thẳng cắt nhau nằm trong mặt phẳng (P). + Chứng minh a song song với đường thẳng b mà b vuông góc với (P). GV: ĐẶNG VĂN HIẾU Tài liệu luyện thi:HìnhHọc −−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−- Trang 7 + Chứng minh a là trục đường tròn ngoại tiếp của tam giác ABC với A, B, C thuộc mặt phẳng (P). + Sử dụng định lý: “Nếu a chứa trong mặt phẳng (Q) vuông góc với mặt phẳng (P) và a vuông góc với giao tuyến của (Q) và (P). + Chứng minh a là giao tuyến của hai mặt phẳng cùng vuông góc với (P).  Để chứng minh hai đường thẳng vuông góc nhau ta có thể thực hiện theo các cách sau: + Chứng minh đường thẳng này vuông góc với một mặt phẳng chứa đường thẳng kia. + Nếu hai đường thẳng đó cắt nhau thì có thể áp dụng các kiến thức của hình học phẳng để chứng minh. ● Ví dụ 1: Cho hình chóp S.ABCD có đáy là hình vuông tâm O; SA vuông góc với đáy. Gọi H, I, K lần lượt là hình chiếu vuông góc của điểm A trên SB, SC, SD. a) Chứng minh rằng BC vuông góc với mặt phẳng (SAB); CD vuông góc với mặt phẳng (SAD); BD vuông góc với mặt phẳng (SAC). b) Chứng minh AH, AK cùng vuông góc với SC. Từ đó suy ra ba đường thẳng AH, AI, AK cùng nằm trong một mặt phẳng. c) Chứng minh rằng HK vuông góc với mặt phẳng (SAC). Từ đó suy ra HK vuông góc với AI. ● Ví dụ 2: Cho tứ diện OABC có OA, OB, OC đôi một vuông góc với nhau. Gọi H là hình chiếu vuông góc của O lên mặt phẳng (ABC). Chứng minh rằng: ⓐ BC vuông góc với (OAH). ⓑ H là trực tâm của tam giác ABC. ⓒ 2 2 2 21 1 1 1OH OA OB OC= + + . ② Chứng minh hai mặt phẳng vuông góc:  Chứng minh mặt phẳng này chứa một đường thẳng vuông góc với mặt phẳng kia hoặc chứng minh góc giữa hai mặt phẳng là 900. ● Ví dụ: Cho hình tứ diện ABCD có hai mặt phẳng (ABC), (ABD) cùng vuông góc với đáy DBC. Vẽ các đường cao BE, DF của tam giác BCD; đường cao DK của tam giác ACD. a) Chứng minh AB vuông góc với mặt phẳng (BCD). b) Chứng minh hai mặt phẳng (ABE) và (DFK) cùng vuông góc với mặt phẳng (ADC). c) Gọi O và H lần lượt là trực tâm của hai tam giác BCD và ACD. Chứng minh OH vuông góc với mặt phẳng (ADC). n Bài tập: ① Cho tứ diện OABC có các tam giác OAB, OBC, OCA là các tam giác vuông đỉnh O. Gọi , ,α β γ lần lượt là góc hợp bởi các mặt phẳng (OBC), (OCA), (OAB) với mặt phẳng (ABC). Chứng minh rằng: 2 2 2cos cos cos 1α β γ+ + = . ② Hình chóp S.ABCD có đáy là hình vuông cạnh a, cạnh SA = a và vuông góc với mặt phẳng (ABCD). ⓐ Chứng minh các mặt bên của hình chóp là các tam giác vuông. ⓑ Mặt phẳng ( )α qua A và vuông góc với SC lần lượt cắt SB, SC, SD tại B’, C’, D’. Chứng minh B’D’ song song với BD và AB’ vuông góc với SB. ③ Tứ diện ABCD có ABC là tam giác đều cạnh a, AD vuông góc với BC, AD = a và khoảng cách từ D đến BC là a. Gọi H là là trung điểm của BC và I là trung điểm của AH. ⓐ Chứng minh BC ^ (ADH) và DH = a. ⓑ Chứng minh DI ^ (ABC). GV: ĐẶNG VĂN HIẾU Tài liệu luyện thi:HìnhHọc −−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−- Trang 8 ⓒ Xác định và tính độ dài đoạn vuông góc chung của hai đường thẳng AD và BC ④ Cho hình thang ABCD có µA và µB là các góc vuông, AD = 2a, AB = BC = a. S là điểm nằm trên tia Ax vuông góc với mp(ABCD). Gọi C’, D’ lần lượt là hình chiếu của A trên các SC và SD. ⓐ Chứng minh SB vuông góc với BC và SC vuông góc với CD. ⓑ Chứng minh các đường thẳng AD’, AC’, AB đồng phẳng. Từ đó chứng minh AB, C’D’, CD đồng qui. ⓒ Cho AS = 2a . Tính diện tích tứ giác ABC’D’. ⑤ Cho hình chóp tam giác đều S.ABC, độ dài cạnh đáy là a. Gọi M và N lần lượt là trung điểm của các cạnh SB và SC. Tính theo a diện tích tam giác AMN, biết rằng mp(AMN) ^ mp(SBC). ⑥ Cho hình lập phương ABCD.A’B’C’D’. Gọi M, N, P lần lượt là các trung điểm của BB’, CD, A’D’. Chứng minh MP ^ C’N. 6’) Cho hình lập phương ABCD.A’B’C’D’ . Hai điểm M,N lần lượt là trung điểm của hai đoạn thẳng BC, A’B’. xác định dường vuông góc chung của hai đường thẳng CD’ và MN. ⑦ Cho hình tứ diện ABCD có cạnh AD vuông góc với mặt phẳng (ABC); AC = AD = 4 cm ; AB = 3 cm ; BC = 5 cm . Tính khoảng cách từ điểm A tới mặt phẳng (BCD). Ⓔ KHỐI ĐA DIỆN: ▪ Hình chóp đều là hình chóp có đáy là đa giác đều và hình chiếu của đỉnh trùng với tâm của đa giác đáy → Đỉnh của hình chóp đều cách đều các đỉnh của tam giác đáy → Đỉnh của hình chóp đều nằm trên trục đường tròn ngoại tiếp đa giác đáy → Các mặt bên của hình chóp đều là các tam giác cân bằng nhau. ▪ Hình lăng trụ đều là hình lăng trụ đứng có đáy là đa giác đều. ▪ Hình hộp là hình lăng trụ có đáy là hình bình hành. ▪ Hình hộp chữ nhật là hình hộp đứng có đáy là hình chữ nhật → Các mặt của hình hộp chữ nhật là các hình chữ nhật. ▪ Thể tích hình chóp bằng một phần ba tích của diện tích đáy với chiều cao. 1 . 3 ®¸chóp y V S h= ▪ Cho tứ diện SABC, trên các cạnh SA, SB, SC lấy các điểm A’, B’, C’ khi đó ta có ' ' ' ' ' 'SA B C SABC V SA SB SC V SA SB SC = = = → Chỉ đúng cho tứ diện. ▪ Thể tích hình lăng trụ bằng diện tích đáy nhân với chiều cao. .l¨ngtrô ®¸ yV S h= .  Một vài chú ý khi xác định đường cao của hình chóp: ▪ Nếu có một cạnh bên của hình chóp vuông góc với đáy thì cạnh bên này là đường cao. ▪ Nếu có một mặt bên vuông góc với đáy thì từ đỉnh hình chóp ta vẽ đường thẳng vuông góc với giao tuyến của mặt bên này với đáy. Đường thẳng này là đường cao. ▪ Nếu có hai mặt bên vuông góc với đáy thì giao tuyến của hai mặt bên này là đường cao. GV: ĐẶNG VĂN HIẾU Tài liệu luyện thi:HìnhHọc −−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−- Trang 9 ▪ Nếu đỉnh hình chóp cách đều các các đỉnh của đa giác đáy thì đỉnh của hình chóp nằm trên trục đường tròn ngoại tiếp đa giác đáy (hình chiếu vuông góc của đỉnh hình chóp là tâm đường tròn ngoại tiếp đa giác đáy). ● Ví dụ 1: Cho hình chóp S.ABC có đáy ABC là tam giác vuông tại C, AC = a, AB = 2a, SA vuông góc với đáy. Góc giữa mặt phẳng (SAB) và (SBC) là 600. Gọi H, K lần lượt là hình chiếu của A lên SB và SC. Chứng minh rằng AK vuông góc với HK và tinhd thể tích hình chóp S.ABC. ● Ví dụ 2: Cho hình lăng trụ đứng ABC.A’B’C’ có đáy ABC là tam giác vuông tại B, AB = a, AA’ = 2a, A’C = 3a. Gọi M là trung điểm của đoạn thẳng A’C’, I là giao điểm của AM và A’C. Tính thể tích khối tứ diện IABC theo a. (ĐH khối D năm 2009). ●Ví dụ 3:Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình vuông, SA (ABCD)⊥ . Cho SA = AB = a; mặt phẳng (P) qua A vuông góc với mặt phẳng (SAC) cắt SB, SC và SD lần lượt tại / / /B ; C ; D . ⓐ Chứng minh rằng tứ giác AB/C/D/ có hai đường chéo vuông góc. ⓑ Chứng minh thể tích của hai khối đa diện SAB’C’ và SAD’C’ bằng nhau. ⓒ Đặt SC’ = x. Tìm x để mặt phẳng (P) chia hình chóp thành hai phần có thể tích bằng nhau. n Bài tập: ① Cho hình chóp tứ giác đều S.ABCD có cạnh đáy bằng a, góc giữa cạnh bên và mặt đáy bằng ϕ ( )0 00 90ϕ< < . Tính tang của góc giữa hai mặt phẳng (SAB) và (ABCD) theo ϕ . Tính thể tích khối chóp S.ABCD theo a và ϕ . ② Cho hình lập phương ABCD.A’B’C’D’. Tính góc giữa hai mặt phẳng (BA’C) và (DA’C). ③ Cho hình chóp tứ giác đều S.ABCD. Gọi M là trung điểm của SB. Mặt phẳng (ADM) chia khối chóp chóp thành hai phần. Tính tỉ số thể tích của hai phần đó. ④ Cho hình chóp S.ABCD có đáy là hình vuông cạnh a, mặt bên SAD là tam giác đều và nằm trong mặt phẳng vuông góc với đáy. Gọi M, N, P lần lượt là trung điểm của các cạnh SB, BC, CD. Chứng minh AM vuông góc với BP và tính thể tích của khối tứ diện CMNP. ⑤ Cho hình chóp tứ giác đều S.ABCD có đáy là hình vuông cạnh a. Gọi E là điểm đối xứng của D qua trung điểm của SA, M là trung điểm của AE, N là trung điểm của BC. Chứng minh MN vuông góc với BD và tính (theo a) khoảng cách giữa hai đường thẳng MN và AC. ⑥ Cho hình chóp S.ABCD có đáy là hình thang, · · 090ABC BAD= = , BA = BC = a, AD = 2a. Cạnh bên SA vuông góc với đáy và SA = 2a . Gọi H là hình chiếu vuông góc của A trên SB. Chứng minh tam giác SCD vuông và tính (theo a) khoảng cách từ H đến mặt phẳng (SCD). ⑦ Cho lăng trụ ABC.A'B'C' có độ dài cạnh bên bằng 2a, đáy ABC là tam giác vuông tại A, AB = a, AC = 3a và hình chiếu vuông góc của đỉnh A' trên mặt phẳng (ABC) là trung điểm của cạnh BC. Tính theo a thể tích khối chóp A'.ABC và tính cosin của góc giữa hai đường thẳng AA', B'C'. ⑧ Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình vuông cạnh 2a, SA = a, SB = 3a và mặt phẳng (SAB) vuông góc với mặt phẳng đáy. Gọi M, N lần lượt là trung điểm của các cạnh GV: ĐẶNG VĂN HIẾU Tài liệu luyện thi:HìnhHọc −−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−- Trang 10 AB, BC. Tính theo a thể tích của khối chóp S.BMDN và tính cosin của góc giữa hai đường thẳng SM, DN. ⑨ Cho hình lăng trụ tam giác ABC.A’B’C’ có BB’ = a, góc giữa đường thẳng BB’ và mặt phẳng (ABC) bằng 600; tam giác ABC vuông tại C và · 060BAC= . Hình chiếu vuông góc của điểm B’ lên mặt phẳng (ABC) trùng với trọng tâm của tam giác ABC. Tính thể tích khối tứ diện A’ABC theo a. ⑩ Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình chữ nhật với AB = a, AD = 2a , SA = a và SA vuông góc với mặt phẳng (ABCD). Gọi M và N lần lượt là trung điểm của AD và SC; I là giao điểm của BM và AC. Chứng minh rằng mặt phẳng (SAC) vuông góc với mặt phẳng (SMB). Tính thể tích của khối tứ diện ANIB. ⑪Cho lăng trụ xiên ABC.A’B’C’, đáy là tam giác đều cạnh a và A’A = A’B = A’C = b. ⓐ Xác định đường cao của lăng trụ vẽ từ A’. Chứng minh mặt bên BCC’B’ là hình chữ nhật. ⓑ Định b theo a để mặt bên ABB’A’ hợp với đáy ABC một góc có số đo 600. ⓒ Tính thể tích và diện tích toàn phần của lăng trụ theo a với giá trị b vừa tìm được. ⑫ Cho hình chóp tam giác S.ABC có đáy ABC là tam giác đều cạnh a, SA = 2a và SA vuông góc với mặt phẳng (ABC). Gọi M và N lần lượt là hình chiếu vuông góc của A trên các đường thẳng SB và SC. Tính thể tích của khối chóp A.BCNM. Ⓕ KHỐI TRÒN XOAY: ▪ Điều kiện cần và đủ để hình chóp nội tiếp được trong mặt cầu là đáy của hình chóp là một đa giác nội tiếp được trong đường tròn. ▪ Tâm của mặt cầu ngoại tiếp hình chóp là giao điểm của trục đường tròn ngoại tiếp đa giác đáy với mặt phẳng trung trực của một cạnh bên. ▪ Diện tích mặt cầu bán kính R là 24mÆt cÇuS Rpi= . ▪ Thể tích khối cầu bán kính R là 34 3khèi cÇu V Rpi= . ▪ Diện tích xung quanh của hình trụ bằng chu vi đáy nhân chiều cao. ▪ Thể tích khối trụ bằng diện tích đáy nhân chiều cao .trô ®¸ yV S h= . ▪ Diện tích xung quanh của mặt nón bằng một nửa chu vi đáy nhân với chiều dài đường sinh. ▪ Thể tích khối nón bằng một phần ba diện tích đáy nhân chiều cao 1 . 3 ®¸ ynón V S h= . ● Các ví dụ:  Ví dụ 1: Cho hình chóp S.ABCD, đáy là hình vuông ABCD cạnh bằng a, SA vuông góc với đáy ABCD và 3SB a= . Xác định tâm và tính bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp S,ABCD.  Ví dụ 2: Cho hình chóp S.ABCD có đáy là hình vuông cạnh a, SA vuông góc với mặt phẳng đáy và SA = a. Kẻ AH vuông SB, AK vuông SD. ⓐ Chứng minh SC vuông góc với mặt phẳng (AHK). ⓑ Mặt phẳng (AHK) cắt SC tại I. Tính thể tích hình chóp S.AHKI. GV: ĐẶNG VĂN HIẾU Tài liệu luyện thi:HìnhHọc −−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−−- Trang 11 ⓒ Xác định tâm và tính thể tích khối cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABCD.  Ví dụ 3: Cho hai mặt phẳng (P) và (Q) vuông góc với nhau, có giao tuyến là đường thẳng ∆. Trên ∆ lấy hai điểm A, B với AB = a . Trong mặt phẳng (P) lấy điểm C, trong mặt phẳng (Q) lấy điểm D sao cho AC và BD cùng vuông góc với ∆ . Tính bán kính mặt cầu ngoại tiếp tứ diện ABCD và tính khoảng cách từ A đến mặt phẳng (BCD) theo a.  Ví dụ 4: Cho hình trụ có các đáy là hai hình tròn tâm O và O' , bán kính đáy bằng chiều cao và bằng a. Trên đường tròn đáy tâm O lấy điểm A, trên đường tròn đáy tâm O' lấy điểm B sao cho AB = 2a. Tính thể tích của khối tứ diện OO'AB. n Bài tập: ① Cho hình chóp tam giác đều S.ABC, có cạnh đáy bằng a, mặt bên hợp với đáy một góc ϕ . Xác định tâm và tính bán kính của mặt cầu ngoại tiếp hình chóp. ② Cho tứ diện SABC, SA vuông góc với mp(ABC), SA = a, AB = b, AC = c. Xác định tâm và tính bán kính mặt cầu ngoại tiếp tứ diện trong các trường hợp: ⓐ · 090BAC = . ⓑ · 060 ; .BAC b c= = ⓒ · 0120 ;BAC b c= = . ③ Trong mặt phẳng ( )α , cho đường tròn đường kính AB = 2R. M là một điểm đi động trên đường tròn, MH vuông góc với AB tại H, với AH = x (0 < x < 2R). Dựng đường thẳng vuông góc với ( )α tại M trên đó lấy điểm S sao cho MS = MH. ⓐ Xác định tâm và tính bán kính mặt cầu ngoại tiếp tứ diện SABM. ⓑ Tìm x để bán kính đó lớn nhất. ④Một khối trụ có bán kính đáy r = 5cm, khoảng cách hai đáy là 7 cm. Cắt khối trụ bởi một mặt phẳng song song với trục cách trục 3cm. Tính diện tích thiết diện. ⑤ Cho tam giác ABC

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfHình học không gian ôn thi đại học 2011.PDF
Tài liệu liên quan