140 vấn đề liên quan đến kinh nguyệt phụ nữ

MỤC LỤC

1. Giới tính của một con người được quyết định vào khi nào và bởi những yếu tốgì? . 6

2. Có thểsinh con trai bằng cách cho người mẹdùng testosteron trước hoặc trong khi

mang thai không? .7

3. Vềsinh lý, cuộc đời người phụnữtrải qua mấy giai đoan? Đặc điểm của từng giai

đoạn? . 7

4. Buồng trứng của người phụnữcó tất cảbao nhiêu tếbào trứng? Sốlượng đó có tăng

thêm không?. 8

5. Tếbào trứng phát dục và chín nhưthếnào? . 9

6. Sau khi trứng rụng, tếbào trứng và nang noãn có những thay đổi gì? . 10

7. Buồng trứng có thểtổng hợp và tiết ra những loại hoóc môn sinh dục nào? Chúng có

tác dụng nhưthếnào đối với công năng sinh dục của người phụnữ?. 10

8.Thếnào là kinh nguyệt và chu kỳkinh nguyệt? Nó được hình thành nhưthếnào?. 11

9. Quy luật của chu kỳkinh nguyệt ởngười phụnữbình thường nhưthếnào? Có những

cảm giác gì trong thời kỳkinh nguyệt?. 12

10. Trong thời kỳkinh nguyệt, cơthểphụnữcó những thay đổi gì? Phải chú ý những

biện pháp giữgìn sức khỏe nào?. 12

11. Thếnào là chu kỳbuồng trứng? Rụng trứng và kinh nguyệt có liên quan gì với nhau?

. 13

12. Chu kỳbuồng trứng được điều khiển nhưthếnào?. 13

13. Việc tiết ra hoóc môn sinh dục của tuyến yên chịu sự điều khiển nào? . 14

14. Tuyến yên vùng dưới đồi có chịu sự điều khiển của hoóc môn buồng trứng không? 15

15. Phải thông qua những kiểm tra gì, bác sỹmới biết được sựphát dục của noãn bào và

việc không rụng trứng của người bệnh? . 15

16. Thếnào là đo thân nhiệt cơsở? . 16

17. Thếnào là kiểm tra mảnh tếbào rụng ởâm đạo? . 17

18. Thếnào là cho điểm niêm dịch ởcổtửcung? . 18

19. Thếnào là nạo sinh thiết nội mạc tửcung? . 18

20. Kiểm tra siêu âm khoang chậu đểkiểm tra tình trạng phát dục của noãn bào và sự

rụng trứng nhưthếnào? . 19

21. Có thểkiểm tra công năng của buồng trứng thông qua thửmáu không? . 20

22. Hóa nghiệm nước tiểu có thểdùng đểkiểm tra công năng của buồng trứng?. 21

23. Những phương pháp nào thường được dùng đểkiểm tra tình trạng của tuyến yên?. 22

24. Thếnào là thời kỳdậy thì? Nó sẽxuất hiện vào lúc nào? . 22

25 - Trạng thái tâm lý của trẻem gái thời kỳdậy thì sẽcó những biến đổi gì? . 23

26. Sựdậy thì bình thường do đâu gây nên? Hoóc môn trong cơthểcó thay đổi gì trong

thời kỳdậy thì ? . 24

27. Thếnào là chứng bệnh dậy thì sớm? . 25

28. Những trường hợp nào có thểdẫn đến chứng dậy thì sớm thực sự ởtrẻem gái? . 26

29. Những trường hợp nào có thểdẫn đến dậy thì sớm đồng tính giả ởtrẻem gái? . 26

30. Chữa trịcho những đứa trẻdậy thì sớm nhưthếnào? . 27

31. Điều gì gây ra chứng bệnh dậy thì sớm dịtính ởtrẻem gái? . 28

32. Thếnào là dậy thì muộn và nhi hóa giới tính?. 29

33. Những chứng bệnh gì thuộc vùng dưới đồi, tuyến yên có thểgây nhi hóa giới tính

vĩnh viễn và vô kinh nguyên phát? . 30

34. Thếnào là chứng bệnh turner? Có những phương pháp điều trịnào?. 30

35. Ngoài bệnh turner, còn có những loại bệnh buồng trứng hoặc tuyến sinh dục phát

triển không hoàn chỉnh bẩm sinh nào khác không? . 31

36. Bếkinh nguyên phát và nhi hóa giới tính còn có những nguyên nhân gì khác? . 32

37. Dựa vào biểu hiện lâm sàng, sựrối loạn kinh nguyệt ởphụnữcó thể được chia thành

mấy loại? . 32

38. Kinh nguyệt rối loạn là do đâu? Những bước thông thường của bác sĩtrong việc chẩn

trịbệnh vềkinh nguyệt là gì?. 34

39. Thếnào là tửcung rong huyết cơnăng? Nó được chia thành mấy loại?. 34

40. Làm thếnào đểcầm máu cho người bệnh tửcung rong huyết cơnăng không rụng

trứng trong thời kỳrong huyết? . 35

41. Cầm máu nhưthếnào cho người bịbệnh rong huyết cơnăng còn trẻ, chưa kết hôn

và bịthiếu máu nặng? . 36

42. Phụnữtrung niên bịrong huyết cơnăng, thiếu máu ởmức độnặng, đã nạo tửcung để

loại bỏbệnh lý thuộc khí chất thì có thểdùng thuốc đểcầm máu được không? . 36

43. Người bịrong huyết cơnăng không rụng trứng, nếu âm đạo ngừng ra máu thì có phải

là bệnh đã khỏi không? . 36

44. Phụnữtrong độtuổi sinh đẻliệu có mắc bệnh rong huyết cơnăng không? . 37

45. Thếnào là phẫu thuật nội soi niêm mạc tửcung?. 38

46. Tại sao lại bịchảy máu trong thời gian rụng trứng? Cần phải điều trịnhưthếnào?. 38

47. Vô kinh được phân loại nhưthếnào? . 39

48. Nguyên nhân nào dẫn đến vô kinh do tửcung? Điều trịnhưthếnào? . 40

49. Thếnào là chứng không có âm đạo và tửcung? Có thểchữa trị được không? . 40

50. Những nguyên nhân nào dẫn đến vô kinh buồng trứng, điều trịnhưthếnào?. 41

51. Vô kinh tuyến yên vùng dưới đồi được phân loại nhưthếnào? . 42

52. Nguyên nhân gì dẫn đến bệnh máu nhiều PRL? Vì sao khi trong máu có lượng PRL

cao thì lại dẫn đến vô kinh? . 42

53. Bromocriptin có tác dụng điều trịnhưthếnào? Hiệu quảvà tác dụng phụcủa nó ra

sao? . 43

54. Người bịvô kinh do chứng PRL cao trong máu sau khi mang thai và sinh đẻcó uống

thuốc Bromocriptin được không? Nếu có thì uống đến lúc nào? . 43

55. Vô kinh tuyến yên còn do những nguyên nhân nào khác gây nên?. 44

56. Điều trịvô kinh tuyến yên nhưthếnào?. 45

57. Vô kinh vùng dưới đồi do những nguyên nhân nào gây nên? Điều trịnhưthếnào? . 46

58. Thếnào là trịliệu mạch xung GnRH? . 47

59. Thếnào là thửnghiệm hưng phấn GnRH? . 47

60. Phụnữsau khi uống thuốc tránh thai hay làm phẫu thuật triệt sản có bịvô kinh

không?. 48

61. Thếnào là kinh nguyệt thưa? Có cần điều trịkhông? . 48

62. Nguyên nhân nào làm cho lượng kinh nguyệt ít? Thếnào là dính niêm mạc khoang tử

cung? . 49

63. Giữa thểtrọng, kinh nguyệt và sựrụng trứng của người phụnữcó mối quan hệtương

quan với nhau không? . 50

64. Thếnào là béo phì? Nó có ảnh hưởng gì đến kinh nguyệt không? Nó có hại gì đối với

sức khỏe? . 51

65. Nên kiểm tra và điều trịnhưthếnào đối với bệnh béo phì kèm kinh nguyệt không

đều? . 51

66. Thểtrọng quá thấp có ảnh hưởng gì tới kinh nguyệt? . 52

67. Thểthao và kinh nguyệt không đều có liên quan đến nhau không? . 53

68. Thếnào là lưỡng giới tính giả? Nó được phân loại nhưthếnào? Tình trạng kinh

nguyệt của người lưỡng giới tính ra sao?. 53

69. Thếnào là lưỡng giới tính thật (ái nam ái nữthật)? . 54

70. Thếnào là chứng bệnh không mẫn cảm với testosteron hoàn toàn? . 55

71. Thếnào là người phụnữbịái nam? Chứng này do bệnh gì gây nên?. 56

72. Phân bốlông, tóc của phụnữcó gì khác so với nam giới? Vì sao? . 56

73. Nguyên nhân gì dẫn đến bệnh nhiều lông ởphụnữ? Điều trịnhưthếnào?. 57

74. Thếnào là bệnh buồng trứng đa nang? . 58

75. Chứng bệnh buồng trứng đa nang có thường gặp không? Nó sẽgây nên hậu quảgì?59

76. Chẩn đoàn và điều trịbệnh buồng trứng đa nang nhưthếnào?. 59

77. Phẫu thuật có thể điều trị được bệnh buồng trứng đa nang không?. 60

78. Người đã sinh con, khi bịbệnh buồng trứng đa nang có thểkhông cần phải điều trị?61

79. Đau bụng hành kinh là gì? . 61

80. Phân loại đau bụng hành kinh nhưthếnào? . 61

81. Đau bụng hành kinh có phải là hiện tượng thường xảy ra không? . 62

82. Chứng đau bụng hành kinh liên quan đến những yếu tốgì?. 63

83. Nguyên nhân và cơchếgây đau bụng hành kinh . 64

84. Đau bụng hành kinh nguyên phát có những đặc điểm lâm sàng nào? . 65

85. Thếnào là chứng lạc nội mạc tửcung? . 65

* Phương pháp trịbệnh . 65

86. Thếnào là các chứng ởtuyến cơtửcung?. 66

87. Những bệnh phụkhoa nào thường dẫn đến đau bụng hành kinh? Phải điều trịnhưthế

nào? . 66

88. Chẩn đoán và điều trị đau bụng hành kinh nhưthếnào?. 67

89. Làm thếnào đểphòng tránh đau bụng hành kinh? . 69

90. Thếnào là chứng căng thẳng trước kỳkinh nguyệt? . 69

91. Chứng căng thẳng trước kỳkinh nguyệt có thường thấy ởphụnữkhông?. 70

92. Chứng căng thẳng trước kỳkinh nguyệt có biểu hiện gì? . 70

93. Vì sao lại sinh ra chứng căng thẳng trước kỳkinh nguyệt?. 71

94. Chẩn đoán căng thẳng trước kỳkinh nguyệt nhưthếnào?. 72

95. Điều trịchứng căng thẳng trước kỳkinh nguyệt nhưthếnào?. 73

96. Có thểdùng thuốc bắc để điều trịchứng căng thẳng trước kỳkinh nguyệt không?. 74

97. Vì sao những phụnữcó kinh không đều lại khó có thai?. 74

98. Phụnữvô sinh cần phải tiến hành kiểm tra, điều trịnhưthếnào? . 75

99. Thếnào là thời kỳtiền mãn kinh?. 75

100. Vì sao trong những năm gần đây, việc giữgìn sức khỏe thời kỳtiền mãn kinh lại

được coi trọng? . 76

102. Vì sao kinh nguyệt của phụnữlại đến lúc tắt hẳn? . 77

103. Sau khi mãn kinh, cơthểngười phụnữcòn sản sinh ra oestrogen nữa không? . 78

104. Cơquan sinh dục của người phụnữtrong thời kỳtiền mãn kinh sẽcó những thay

đổi gì?. 78

105. Bộxương của phụnữtrong thời kỳtiền mãn kinh có thay đổi gì? . 79

106. Có phải người phụnữnào sau khi mãn kinh cũng đều mắc chứng loãng xương

không?. 80

107. Hệthống tim mạch của phụnữsau khi mãn kinh sẽcó những thay đổi gì? . 81

108. Những bộphận khác trong cơthểphụnữthời kỳtiền mãn kinh sẽcó những thay đổi

gì?. 82

109. Thếnào là triệu chứng tổng hợp thời kỳtiền mãn kinh? Phụnữtrong thời kỳquá độ

này sẽcó những khó chịu gì?. 83

110. Những triệu chứng điển hình nhất trong thời kỳtiền mãn kinh là gì?. 84

111. Phụnữthời kỳtiền mãn kinh sẽcó những triệu chứng thần kinh gì? . 85

112. Phụnữthời kỳtiền mãn kinh sẽcó thay đổi gì vềtâm lý và tinh thần? . 85

113. Tình dục phụnữthời kỳtiền mãn kinh có những thay đổi gì?. 87

114. Phụnữthời kỳtiên mãn kinh sẽcó những triệu chứng gì khác?. 87

115. Thời kỳtiền mãn kinh bắt đầu vào lúc nào? Sẽkéo dài bao lâu? . 88

116. Phụnữthời kỳtiền mãn kinh có thểcó thai không? Áp dụng biện pháp tránh thai

nào thì thích hợp?. 89

117. Thếnào là mãn kinh nhân tạo? . 90

118. Phụnữthời kỳtiền mãn kinh phải tựmình giữgìn sức khoẻnhưthếnào? Làm thế

nào đểlàm chậm lại quá trình lão hoá, giảm bớt bệnh tật?. 91

140 VẤN ĐỀLIÊN QUAN ĐẾN KINH NGUYỆT PHỤNỮ5

119. Phụnữthời kỳtiền mãn kinh làm thếnào đểgiữ được trạng thái tâm lý tốt?. 92

120. Phụnữthời kỳtiền mãn kinh làm thếnào đểgiữ được cuộc sống gia đình hòa hợp?

. 92

121. Phụnữthời kỳtiền mãn kinh nên chú ý đến sự điều độtrong cuộc sống của mình

nhưthếnào? . 93

122. Phụnữthời kỳtiền mãn kinh làm thếnào đểhình thành thói quen vệsinh tốt? . 93

123. Thếnào là sự ăn uống hợp lý ởphụnữthời kỳtiền mãn kinh?. 94

124. Phụnữthời kỳtiền mãn kinh nên rèn luyện thân thểnhưthếnào cho khoa học? . 95

125. Phụnữthời kỳtiền mãn kinh phải chú ý chăm sóc da nhưthếnào?. 96

126. Kiểm tra sức khỏe định kỳcó lợi nhưthếnào đối với phụnữthời kỳtiền mãn kinh?

. 97

127. Những loại thuốc nào có lợi cho sựtrì hoãn tuổi già, phòng ngừa bệnh tật? . 97

128. Thếnào là phương pháp điều trịoestrogen?. 98

129. Phương pháp điều trịoestrogen có tác dụng phụgì? . 99

130. Bác sĩsẽlựa chọn phương pháp điều trịoestrogen nhưthếnào?. 100

131. Hiện nay có những loại thuốc nào là chếphẩm của oestrogen? . 101

132. Hiện có loại thuốc nào là chếphẩm của progestagen? . 101

133. Có mấy phương pháp điều trịbằng hoóc môn? Lựa chọn nhưthếnào? . 102

134. Testosteron có thểdùng để điều trịcho phụnữ đã mãn kinh không?. 103

135. Việc điều trịbằng hoóc môn cần phải bắt đầu vào lúc nào? Duy trì trong bao lâu? Có

phải bất kỳphụnữmãn kinh cũng cần áp dụng biện pháp này? . 103

136. Phụnữtiền mãn kinh cần phải phối hợp nhưthếnào trong quá trình trịliệu bằng

hoóc môn? . 104

137. Phụnữtrẻcó cần thiết phải điều trịbằng oestrogen hay progestagen hay không? 104

138. Có những nguyên nhân và phương pháp điều trịnào đối với bệnh loãng xương ởphụ

nữtrong giai đoạn mãn kinh? . 105

139. Nguyên nhân gì khiến âm đạo ra máu nhiều lần ởphụnữsau khi đã mãn kinh? . 105

140. Thếnào là viêm âm đạo do tuổi già? . 106

pdf106 trang | Chia sẻ: maiphuongdc | Lượt xem: 1776 | Lượt tải: 4download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu 140 vấn đề liên quan đến kinh nguyệt phụ nữ, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
huyết di truyền dẫn đến thiếu LH, FSH ở tuyến yên. Một số phụ nữ khi sinh con bị mất nhiều máu và sau đó không có sữa và bị vô kinh. Nếu tuyến yên vẫn điều tiết được cơ năng của các tuyến khác như tuyến giáp trạng, màng tuyến thượng thận thì những người bệnh này vẫn còn các triệu chứng khác như phù, sợ lạnh, rụng lông tóc, mệt mỏi, huyết áp 140 VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN KINH NGUYỆT PHỤ NỮ 45 thấp, bí đại tiện, thèm ngủ. Triệu chứng này nặng hay nhẹ được quyết định bởi độ rộng thể tích vùng tổ chức tuyến yên bị phá hoại. Từ đó có thể thấy việc phòng chứng rong huyết ở phụ nữ khi sinh đẻ là một việc làm rất cần thiết. Ngoài khối u PRL ra, u tuyến yên còn gồm nhiều loại u khác nhau như u tế bào vô cơ năng, u hoóc môn sinh trưởng, u hoóc môn tuyến thượng thận. Những khối u này cũng có thể chèn lên và phá hoại tổ chức tuyến yên. Việc hoóc môn tiết ra quá nhiều cũng ảnh hưởng đến LH và FSH, từ đó gây vô kinh. 56. Điều trị vô kinh tuyến yên như thế nào? Trong những năm 60, các nhà nghiên cứu đã chiết xuất được một loại thuốc tiêm có chứa LH và FSH từ nước tiểu của các phụ nữ đã mãn kinh và đang có mang. Đây chính là loại thuốc tiêm nhằm kích thích hoóc môn tuyến sinh dục (gọi tắt là hMG) và hoóc môn kích thích màng nhung mao (gọi tắt là hCG) cho những phụ nữ đã mãn kinh. Sau khi được tiêm vào bắp thịt cho người bệnh, hMG có tác dụng thay thế cho tuyến yên trong cơ thể, kích thích sự phát dục của noãn bào trong buồng trứng. Sau khi noãn bào phát dục chín, nó kích thích rụng trứng và hỗ trợ cho cơ năng của hoàng thể. Khoảng 24 giờ sau khi tiêm hCG, bạn nên tranh thủ sinh hoạt tình dục 2-3 lần. Như vậy, hMG và hCG có thể giúp người bị vô kinh tuyến yên sinh con. Đây chính là phương pháp điều trị thay thế hoóc môn. Việc sử dụng hMG và hCG để điều trị kích thích sinh sản chỉ có hiệu quả đối với chính liệu trình đó. Khả năng có thai của mỗi một liệu trình chỉ khoảng 20%. Vì sao lại thấp như vậy? Đó là vì hiệu suất sinh sản của con người chỉ là 20%; nói một cách khác, đối với những cặp vợ chồng bình thường có sinh hoạt tình dục bình thường, trong mỗi một chu kỳ kinh nguyệt, khả năng có thai chỉ là 20%. Do vậy, hiệu suất mang thai của phương pháp điều trị này không thể vượt qua được hiệu suất bình thường. Mặc dù như vậy, nếu điều trị nhiều liệu trình, tỷ lệ có thai tích lũy lại có thể đạt tới 50%. Thuốc này không có hại đối với thai nhi, tỷ lệ thai khuyết hình rất thấp nhưng tỷ lệ sẩy thai và đa thai thì lại vào khoảng 20%, hơi cao so với mức bình thường. 140 VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN KINH NGUYỆT PHỤ NỮ 46 57. Vô kinh vùng dưới đồi do những nguyên nhân nào gây nên? Điều trị như thế nào? Việc thiếu GnRH hoặc nội tiết bất thường có thể gây nên vô kinh vùng dưới đồi. Phàm tất cả các chứng vô kinh do các bệnh tật ở trong não trên tuyến yên gây ra đều thuộc loại này. Nguyên nhân gây bệnh của chúng có thể được chia thành hai loại: 1. Bệnh do khí chất của vùng dưới đồi: Ví dụ như vô kinh sau khi bị khối u, viêm não, kết hạch hoặc não bị ngoại thương, thiếu GnRH bẩm sinh. Chúng tương tự như các chứng bệnh do vô kinh nguyên phát gây ra. 2. Mất thăng bằng cơ năng vùng dưới đồi: Thường gặp ở các trường hợp tinh thần không ổn định, chế độ dinh dưỡng không tốt khiến thể trọng quá thấp, vận động quá sức, chán ăn do thần kinh và các chứng bệnh nặng khác trên cơ thể. Vô kinh vùng dưới đồi do mất thăng bằng cơ năng là hiện tượng thường gặp nhất. Năm 1994, qua phân tích mẫu máu ở 169 người bị vô kinh do mức độ LH và FSH trong máu thấp hơn bình thường, Hiệp hội Y học Bắc Kinh nhận thấy, các trường hợp mắc bệnh do cơ năng chiếm 87%. Ví dụ: Một số phụ nữ sau khi có sự thay đổi về môi trường sống hoặc bị kích thích thần kinh (như thất tình, trượt thi, cha mẹ qua đời, công việc không thuận lợi), hoặc bị những kích thích thể chất (như mắc bệnh nặng, phẫu thuật, ngoại thương) đã bị mất kinh. Người bị nhẹ sẽ tự hồi phục được kinh nguyệt sau một thời gian, nếu nặng thì bệnh trình sẽ kéo dài. Những người mắc bệnh này khi đến bệnh viện khám cần phải nhớ rõ xem trước khi vô kinh, những yếu tố có khả năng dẫn đến bệnh tật có tồn tại hay không; hoặc thể trọng và mức ăn uống có gì thay đổi không. Bác sĩ cũng cần kiểm tra, xét nghiệm máu để xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh. Việc điều trị vô kinh vùng dưới đồi phải căn cứ vào nguyên nhân để có các phương pháp khác nhau. Nếu bệnh trình tương đối dài, không thể tự khôi phục được thì cần dùng progestage và oestrogen để kinh nguyệt trở lại bình thường. Nếu muốn sinh con thì người bệnh nặng có thể dùng hMG + hCG để kích thích rụng trứng. Ngoài ra, còn có thể dùng phương pháp điều trị liệu mạch xung GnRH. 140 VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN KINH NGUYỆT PHỤ NỮ 47 58. Thế nào là trị liệu mạch xung GnRH? Ở những phụ nữ bình thường, việc tiết ra GnRH vùng dưới đồi có dạng mạch xung. Trong thời kỳ đầu của noãn bào, cứ 90-120 phút lại có một lần tiết ra kiểm mạch xung. Chỉ bằng cách kích thích gián đoạn như vậy, tuyến yên mới tiết ra một lượng vừa đủ LH và FSH để kích thích noãn bào trong buồng trứng phát dục. Nếu duy trì lâu dài việc tiết ra GnRH, việc tiết ra LH và FSH của tuyến yên sẽ bị ức chế, dẫn đến vô kinh. Để điều trị, phải khôi phục lại mạch xung GnRH như bình thường, tức là trị liệu mạch xung GnRH. GnRH là một hợp chất gồm 10 loại axit amin, đã được các nhà khoa học tổng hợp thành công dưới dạng thuốc tiêm. Việc dùng GnRH để thúc đẩy noãn bào phát triển và rụng trứng cần phải phỏng theo nhịp điệu và quy luật sinh lý. Cứ 90-120 phút lại tiêm một lần, liên tục trong 24 giờ và phải kéo dài trong hai tuần thì noãn bào mới phát triển đến giai đoạn chín. Sau khi dùng thuốc một tuần thì phải kiểm tra dịch dính ở cổ tử cung, siêu âm khoang chậu và mức độ hoóc môn trong máu để xác định tình trạng phát triển của nang noãn. Sau khi siêu âm, nếu thấy trứng đã rụng thì có thể ngừng điều trị mạch xung và chuyển sang tiêm hCG, mỗi tuần 2 lần, tổng cộng 3-4 lần để duy trì cơ năng hoàng thể. Nếu rụng trứng được 18-20 ngày mà nhiệt độ cơ sở vẫn chưa giảm thì phải kiểm tra hCG trong máu để xem có thai hay không. Tỷ lệ có thai sau mỗi một liệu trình điều trị mạch xung hCG là khoảng 20%, nhưng sau khi điều trị nhiều liệu trình thì tỷ lệ có thai có thể lên tới 50%. Ưu điểm của phương pháp điều trị này là an toàn, thường không có phản ứng gì. Nhược điểm của nó là tương đối phức tạp, gây bất tiện trong sinh hoạt. Ngoài ra, đối với những người bệnh bị bế kinh vùng dưới đồi thì liệu trình có thể là rất dài, do vậy giá thành tương đối cao. 59. Thế nào là thử nghiệm hưng phấn GnRH? Trước khi trị liệu mạch xung GnRH, để dự tính độ mẫn cảm của tuyến yên đối với GnRH ở người bệnh, bác sĩ thường phải tiến hành thử nghiệm hưng phấn GnRH. Cách làm cụ thể là: Buổi sáng ngày hẹn đến thử thuốc, bệnh nhân không ăn gì. Bác sĩ sẽ lấy máu ở tĩnh mạch cánh tay, rồi tiêm 100mg GnRH. Sau khi tiêm thuốc 15, 30, 45, 60, 120 phút, bác sĩ lại lấy máu một lần để xét nghiệm nồng độ LH và FSH. 140 VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN KINH NGUYỆT PHỤ NỮ 48 Sau khi tiêm GnRH, nếu nồng độ LH sẽ tăng gấp đôi, nồng độ FSH tăng gấp 1,5 lần so với trước khi tiêm thì đó là phản ứng bình thường. Nếu nồng độ LH và FSH không tăng, tức không có phản ứng, là bệnh tình đã tương đối nặng, nếu trị liệu bằng mạch xung GnRH thì liệu trình sẽ rất dài. 60. Phụ nữ sau khi uống thuốc tránh thai hay làm phẫu thuật triệt sản có bị vô kinh không? Câu trả lời là có thể, nhưng không phải là thường gặp. Người ta đã thống kê được rằng trong hai vạn phụ nữ uống thuốc tránh thai thì có khoảng 0,22% bị vô kinh hoặc kinh nguyệt không đều trước khi uống thuốc tránh thai. Ở những người này, khả năng bị vô kinh sau khi ngừng dùng thuốc tránh thai sẽ cao. Do vậy, vô kinh có thể có là hậu quả của một bất thường nào đó tiềm ẩn trước khi dùng thuốc tránh thai; cũng có thể những bất thường đó do bản thân thuốc tránh thai gây nên. Vô kinh dạng này cũng thuộc loại vô kinh do vùng dưới đồi. Đa số các trường hợp sẽ tự hồi phục. Một số ít phụ nữ sau khi ngừng dùng thuốc tránh thai không chỉ bị vô kinh ra mà còn xuất hiện hiện tượng tiết sữa. Hóa nghiệm thấy rõ mức độ PRL trong máu tăng nhẹ. Tình trạng này cũng tương tự như vô kinh đơn thuần, có thể liên quan đến những bất thường tiềm ẩn từ trước khi uống thuốc tránh thai, cũng có thể là những bất thường do bản thân thuốc tránh thai gây ra, Thông thường, bệnh nhân có thể tự hồi phục, nhưng cũng cần kiểm tra cẩn thận để loại trừ khả năng có u PRL trong tuyến yên. Sau phẫu thuật triệt sản thông thường, bệnh nhân không bị vô kinh bởi vì loại phẫu thuật này chỉ là thắt ống dẫn trứng, không ảnh hưởng gì đến việc cung cấp máu cho buồng trứng. Thỉnh thoảng cũng có phụ nữ bị vô kinh sau khi phẫu thuật triệt sản. Muốn biết việc này có liên quan gì đến phẫu thuật không thì phải kiểm tra nồng độ hoóc môn trong máu, xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh. 61. Thế nào là kinh nguyệt thưa? Có cần điều trị không? Những người có chu kỳ kinh nguyệt từ 36 ngày đến 6 tháng thì được gọi là kinh nguyệt thưa. Nguyên nhân của nó có thể là sự phát dục chậm của noãn bào, làm kéo dài giai đoạn chín. Ở một số người là do ít rụng trứng, cách hơn bốn mươi ngày hoặc hai đến ba tháng mới rụng trứng một lần, lượng máu ra và thời gian hành kinh vẫn bình thường. Một nguyên nhân nữa là sự phát triển của noãn 140 VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN KINH NGUYỆT PHỤ NỮ 49 bào gặp trở ngại, trước khi đạt tới giai đoạn chín thì đã bị thoái hóa, dẫn đến hành kinh không có rụng trứng. Lượng máu ra có thể nhiều mà cũng có thể ít hơn mức bình thường. Kinh nguyệt thưa do ít rụng trứng thường làm cho tỷ lệ có thai giảm. Nếu người bệnh mong muốn sinh con thì phải điều trị bằng thuốc thúc rụng trứng. Với những người không cần sinh con, thời gian một chu kỳ không dài quá hai tháng thì có thể không điều trị gì nhưng vẫn cần phải có biện pháp tránh thai. Nếu kinh nguyệt thưa do không rụng trứng thì phải dùng thuốc kích thích rụng trứng để có thể có con. Nếu không cần sinh con thì cứ 1-2 tháng lại phải tiêm progesterone trong 3 ngày để làm bong niêm mạc tử cung và xuất huyết, nhằm phòng ngừa chứng tăng sinh niêm mạc tử cung. Tóm lại, người mắc bệnh kinh nguyệt thưa cần phải đến bệnh viện để kiểm tra, sau đó căn cứ vào từng mức độ cụ thể mà tiến hành điều trị. Đối với những trường hợp hằng tháng vẫn có kinh nguyệt đều đặn, nhưng mỗi lần hành kinh lại thấy ra máu kéo dài, thì phải đi khám ngay. 62. Nguyên nhân nào làm cho lượng kinh nguyệt ít? Thế nào là dính niêm mạc khoang tử cung? Những người có ngày kinh ít hơn 3 ngày hoặc lượng máu hành kinh ít hơn 20ml thì gọi là lượng kinh nguyệt ít. Lượng kinh nguyệt ít có thể do bệnh ở tử cung hoặc buồng trứng gây nên. Chứng sẹo hóa ở một bộ phận nội mạc tử cung sẽ có biểu hiện lâm sàng là lượng kinh nguyệt ít. Bệnh tật ở buồng trứng thường gặp ở những trường hợp hành kinh mà buồng trứng không rụng trứng do những nguyên nhân khác nhau (khi không rụng trứng, sự dao động về mức độ oestrogen có thể gây bong những mảnh nội mạc tử cung nhỏ). Ở trường hợp kinh nguyệt ít do bệnh ở nội mạc tử cung, đường đồ thị nhiệt độ cơ sở và mức độ oestrogen hoàng thể đều bình thường. Kiểm tra soi buồng tử cung có thể phát hiện thấy nội mạc mỏng, có sẹo hoặc dính. Điều này có thể sẽ ảnh hưởng đến việc bắt rễ của trứng đã thụ tinh và dẫn đến vô sinh, việc điều trị tương đối khó khăn. Nội mạc đã bị sẹo hóa khó tái sinh nhưng cũng không gây hậu quả nghiêm trọng, việc uống thuốc bắc nhằm làm hoạt huyết cũng có thể đạt được hiệu quả chữa trị. 140 VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN KINH NGUYỆT PHỤ NỮ 50 Có lúc kinh nguyệt ít còn gây ra thống kinh, đau dữ dội hoặc đau theo từng cơn. Điều này chứng tỏ trong buồng tử cung bị dính hoặc là mạch máu bị ngăn trở, thường hay xảy ra ở những người đã nạo thai. Những trường hợp này cần phải được xử lý gấp. Để phòng ngừa bị tái dính nội mạc, bác sĩ thường cho bệnh nhân đặt vòng tránh thai, quan sát sau 2-3 lần hành kinh. Nếu lượng kinh nguyệt tăng lên hoặc không còn hiện tượng thống kinh nữa thì có thể lấy vòng tránh thai ra. 63. Giữa thể trọng, kinh nguyệt và sự rụng trứng của người phụ nữ có mối quan hệ tương quan với nhau không? Câu trả lời là có liên quan với nhau. Một trong những thay đổi quan trọng nhất ở thời kỳ dậy thì của bé gái là những thay đổi về thể trọng và hình dáng cơ thể. Toàn bộ thể trọng trong thời kỳ dậy thì dường như tăng gấp đôi. Lượng mỡ trong cơ thể của người con gái tăng 122%, tổng trọng lượng của nó gấp ba lần so với nam giới; lượng cơ thịt chỉ tăng 44%, tổng trọng lượng bằng 2/3 so với nam giới. Tỷ suất giữa mỡ và cơ thịt từ 1/5 tăng lên 1/3. Các nghiên cứu đã cho thấy rằng với những cô gái cao 1,65 m thì thể trọng phải đạt ít nhất 49 kg. Lượng mỡ trong cơ thể phải đạt 17% tổng trọng lượng cơ thể thì mới bắt đầu thấy kinh được. Khi đã có kinh nguyệt thì lượng mỡ trong cơ thể phải đạt được 22%-26% trọng lượng cơ thể. Lượng mỡ này chủ yếu phân bố ở bầu vú, bụng, mông, đùi. Thực tế đã chứng minh rằng thể trọng hoặc lượng mỡ trong cơ thể thích hợp là điều kiện cần thiết để duy trì công năng bình thường của buồng trứng. Ví dụ, tuổi bắt đầu thấy kinh của thiếu nữ phương Tây thế kỷ thứ 19 là 15,5; còn hiện nay là 12,6. Điều này có liên quan đến việc nền kinh tế của các nước phương Tây phát triển, chế độ dinh dưỡng được đáp ứng đầy đủ khiến thể trọng cũng được tăng sớm. Tại châu Á, các cô gái thành thị sẽ thấy kinh sớm hơn các cô gái ở nông thôn; các cô gái béo sẽ thấy kinh sớm hơn các cô gầy. Những cô gái mắc bệnh chán ăn, thể trọng giảm đến một mức độ nhất định cũng sẽ bị mất kinh. Khi thể trọng quá thấp thì người phụ nữ sẽ không thể đảm đương được gánh nặng của việc mang thai và sinh đẻ. Y học thường lấy chiều cao của cơ thể (tính bằng cm) trừ đi 105 để lấy thể trọng tiêu chuẩn trung bình (kg). Thể trọng thực tế nếu chênh lệch trong phạm vi 10% so với thể trọng tiêu chuẩn trung bình thì được coi là bình thường. Cũng có thể tính bằng chỉ số thể trọng (BMI) (thể trọng (kg)/bình phương chiều cao cơ thể (m)). BMI = 19-24 là bình thường. 140 VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN KINH NGUYỆT PHỤ NỮ 51 64. Thế nào là béo phì? Nó có ảnh hưởng gì đến kinh nguyệt không? Nó có hại gì đối với sức khỏe? Nếu thể trọng thực tế lớn hơn 120% thể trọng tiêu chuẩn trung bình hoặc nếu BMI>25 là béo phì. Có rất nhiều nguyên nhân gây béo phì như nhân tố di truyền, bệnh ở màng tuyến thượng thận, bệnh ở buồng trứng, ở não, bệnh tiểu đường. Các nghiên cứu đã cho thấy người có cả cha lẫn mẹ béo thì sẽ có khoảng 41% nguy cơ mắc bệnh béo phì; nếu cha mẹ đều không béo thì tỷ lệ này sẽ là 9%. Thường gặp nhất là hiện tường béo đơn thuần, có liên quan tới cách sống và thói quen ăn uống. Nếu nhiệt lượng nạp vào cơ thể qua việc ăn uống thường xuyên vượt quá nhu cầu cho những hoạt đông của cơ thể thì nhiệt lượng còn thừa sẽ được chuyển hóa thành mỡ và tích lại trong cơ thể. Nếu mỡ trong cơ thể quá nhiều, mức độ của một hoạt tính trong tế bào giàu chất mỡ cao quá mức bình thường thì lượng testosteron được chuyển hóa từ oestrogen trong cơ thể cao gấp 3-6 lần so với người bình thường. Testosteron này không hoạt động có tính chất chu kỳ như testosteron do buồng trứng tiết ra, do đó không thể giải phóng một lượng lớn LH và FSH ở tuyến yên. Việc rụng trứng sẽ ngừng lại hoặc thưa thớt, dẫn đến kinh nguyệt bất bình thường. Sử dụng oestrogen liều cao lâu ngày, không có sự đối kháng của progestagen dễ dẫn đến tăng sinh niêm mạc hoặc ung thu tuyến tử cung. Việc mức độ testosteron phân ly ở máu của người phụ nữ béo phì quá cao sẽ làm cho lông tơ ở mặt, quầng vú hoặc đường giữa bụng dưới trở nên thô, nhiều và dài, ức chế sự phát dục của noãn bào, gây vô kinh hoặc vô sinh. Chất mỡ và insulin trong máu của người béo phì luôn quá cao, dễ dẫn đến xơ cứng động mạch, cao huyết áp, tiểu đường hoặc bệnh động mạch vành. Tất cả những chứng bệnh về nội tiết này đều có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng. 65. Nên kiểm tra và điều trị như thế nào đối với bệnh béo phì kèm kinh nguyệt không đều? Để xác định được nguyên nhân của bệnh béo phì, bác sĩ thường tiến hành nhiều kiểm tra ở người bệnh, ví dụ như kiểm tra cơ năng vỏ thượng thận, nồng độ cholesterol và mỡ trong máu, tiểu đường, LH, FSH, công năng tuyến giáp trạng, insulin, siêu âm buồng trứng, tuyến thượng thận, nội mạc 140 VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN KINH NGUYỆT PHỤ NỮ 52 tử cung. Mục đích của những kiểm tra này là tìm hiểu xem có những bệnh tật gì ở tuyến thượng thận, buồng trứng, não hoặc có bệnh tiểu đường hay không. Quá trình kiểm tra cần một quãng thời gian khoảng 1-2 tháng. Nếu không phát hiện thấy gì bất thường thì có thể chỉ là béo đơn thuần. Điều trị bệnh béo phì cũng cần nhằm đúng nguyên nhân gây bệnh. Nếu bị bệnh tiểu đường thì cần phải dùng thuốc giảm đường; nếu là bệnh ở tuyến thượng thận do khối u thì phải phẫu thuật; béo phì đơn thuần thì phải khống chế việc ăn uống và tăng cường vận động (tốc độ giảm thể trọng nên khống chế ở mức 0,5-1 kg mỗi tuần). Trên thị trường hiện có nhiều loại thuốc giảm béo nhưng chúng vẫn chưa được nghiên cứu và kiểm nghiệm về lâm sàng một cách đầy đủ. Việc giảm béo có lợi cho việc phục hồi rụng trứng và kinh nguyệt đều đặn, cải thiện được hiệu quả điều trị của thuốc thúc đẩy rụng trứng. Liệu pháp hMG cũng có thể dùng để giảm béo cho những phụ nữ không rụng trứng, nhưng khả năng dẫn đến các chứng bệnh tổng hợp do buồng trứng bị kích thích quá độ là khá lớn, do vậy phải thận trọng khi dùng. 66. Thể trọng quá thấp có ảnh hưởng gì tới kinh nguyệt? Thể trọng thực tế thấp dưới 80% so với thể trọng tiêu chuẩn bình quân hoặc BMI < 19 thì được coi là quá thấp hoặc là gầy. Nguyên nhân của nó có thể là do thức ăn không đủ nhiệt lượng, hoặc có bệnh ở đường ruột dẫn đến việc chất dinh dưỡng không được hấp thụ đầy đủ, hoặc bị bệnh cảm nhiễm mạn tính, khối u khiến cho dưỡng chất bị tiêu hao quá nhiều. Một số cô gái quá đòi hỏi thể hình mảnh dẻ nên đã nhịn ăn hoặc áp dụng phương pháp giảm thể trọng không đúng, cũng sẽ dẫn đến tình trạng thể trọng quá thấp. Thể trọng quá thấp cũng có hại đối với cơ thể, khiến thể lực và trí lực không đủ, dễ bị bệnh về đường hô hấp và tiêu hóa, bế kinh, loãng xương. Khi thể trọng quá thấp, lượng oestrogen do chất béo chuyển hóa thành quá ít, những sản vật chủ yếu trong quá trình trao đổi chất của oestrogen sẽ chuyển hóa thành những hoạt chất chống lại oestrogen. Những thay đổi này sẽ tác dụng lên não bộ, khiến cho mạch xung GnRH bị hạn chế, giống như sự chuyển ngược về thời kỳ nhi đồng, dẫn đến vô kinh. Trạng thái oestrogen sẽ làm mất đi tốc độ gia tăng canxi ở trong xương, tích lũy lại năm này qua năm khác sẽ tạo thành chứng loãng xương. 140 VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN KINH NGUYỆT PHỤ NỮ 53 Người có thể trọng quá thấp cần phải đi bệnh viện khám để xác định rõ nguyên nhân và kịp thời điều trị. Bệnh nhân cần phải thay đổi thói kém ăn và ăn vặt, định giờ và định lượng để nạp vào cơ thể một năng lượng vừa đủ, giàu protid và vitamin, đồng thời phải tập luyện thể thao một cách thích hợp, cải thiện công năng tiêu hóa nhằm làm cho thể trọng tăng lên đến phạm vi thông thường. 67. Thể thao và kinh nguyệt không đều có liên quan đến nhau không? Người béo và người gầy đều phải áp dụng liệu pháp thể thao. Thể thao có lợi cho sự kiện toàn về tinh thần, có tác dụng điều tiết hệ nội tiết, cải thiện công năng của tim, phổi, giảm mỡ trong máu, thúc đẩy nhu động ruột và sự trao đổi chất. Người kiên trì tập thể thao không chỉ tràn đầy sinh lực, hiệu suất làm việc tăng mà thể hình cũng cân đối, duy trì được sức khỏe và sự trường thọ. Nhưng vận động thể thao với cường độ quá lớn hoặc thời gian quá dài cũng dễ làm giảm công năng của buồng trứng. Ví dụ, các vận động viên chạy đường trường hay bơi lội chuyên nghiệp và các diễn viên ba lê thường có kinh nguyệt thất thường, lần thấy kinh đầu tiên thường muộn, hoặc là sau khi đã trưởng thành thì kinh nguyệt thưa thớt, bế kinh hoặc vô sinh. Nguyên nhân gây bệnh ở những người này là sự kích thích đối với cơ thể và sự căng thẳng thần kinh dẫn đến năng lượng tiêu hao quá nhiều. Thêm vào đó, thói quen ăn uống của họ làm cho protein và nhiệt lượng nạp vào cơ thể không đủ, lượng mỡ trong cơ thể tiêu hao quá lớn và thể trọng quá thấp. Mức độ testosteron trong cơ thể của người bị bế kinh do thể thao luôn tăng cao, mạch xung GnRh không theo quy luật, nồng độ oestrogen và progestagen thấp. Nếu giảm khối lượng vận động hoặc ngừng tập luyện thể thao thì bệnh nhân có thể kinh nguyệt và buồng trứng sẽ tự hồi phục. Thời gian cần thiết cho sự hồi phục này có liên quan đến vấn đề thời gian bế kinh dài hay ngắn. Do vậy, luyện tập thể thao cũng cần có mức độ thích hợp, nếu không sẽ gây những ảnh hưởng bất lợi đối với kinh nguyệt. 68. Thế nào là lưỡng giới tính giả? Nó được phân loại như thế nào? Tình trạng kinh nguyệt của người lưỡng giới tính ra sao? Giới tính của con người được quyết định bởi nhiễm sắc thể ngay trong thời kỳ phôi thai. Bộ nhiễm sắc thể là 46XY sẽ quyết định tuyến sinh dục là tinh hoàn và cơ quan sinh dục trong, ngoài là nam tính. Bộ nhiễm sắc thể là 46XX sẽ quyết đinh tuyến sinh dục là buồng trứng và cơ quan sinh dục 140 VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN KINH NGUYỆT PHỤ NỮ 54 trong, ngoài là nữ tính. Sau khi đã ra đời, con người đó đã có sự phân biệt giới tính về mặt xã hội. Sau thời kỳ dậy thì, do hoóc môn trong cơ thể có sự khác nhau nên ở 2 giới đã xuất hiện đặc trưng giới tính và tâm lý giới tính khác nhau. Giới tính bao gồm 5 khía cạnh: bộ nhiễm sắc thể, tuyến sinh dục, cơ quan sinh dục, hoóc môn giới tính, tâm lý giới tính. Ở một cá thể bình thường, 5 khía cạnh này phải thống nhất. Lưỡng giới tính là trường hợp 5 khía cạnh trên không có sự thống nhất. Thông thường, lưỡng giới tính được chia thành hai loại: lưỡng giới tính thật và lưỡng giới tính giả. Lưỡng giới tính thật là những người mà cơ thể đồng thời có cả hai tuyến sinh dục là buồng trứng và tinh hoàn. Lưỡng giới tính giả là những người mà tuyến sinh dục và nhiễm sắc thể là nữ tính, nhưng cơ quan sinh dục và các đặc trưng giới tính lại là nam giới (lưỡng giới tính giả nam); hoặc tuyến sinh dục và nhiễm sắc thể là nam tính, nhưng cơ quan sinh dục và các đặc trưng giới tính lại là nữ giới (lưỡng giới tính giả nữ). Cũng có những trường phái chủ trương phân loại dựa vào việc xét ba phương diện là nhiễm sắc thể, tuyến sinh dục, hoóc môn sinh dục; xem chúng có gì bất thường không. Phương pháp phân loại này dễ nói rõ nguyên nhân gây bệnh lưỡng giới tính. Những người lưỡng giới tính sinh hoạt như một người phụ nữ thường không phát triển đặc trưng nữ tính hoặc xuất hiện những đặc trưng nam tính do vô kinh nguyên phát. Thường thì lúc ấy, họ mới tới bệnh viện để khám và mới tìm ra được nguyên nhân gây bệnh thực sự của mình. 69. Thế nào là lưỡng giới tính thật (ái nam ái nữ thật)? Trong cơ thể người mắc bệnh lưỡng giới tính thật đồng thời có cả buồng trứng và tinh hoàn. Cơ quan sinh dục trong và ngoài có thể phát triển ở dạng hỗn hợp, không hoàn thiện. Khi đứa trẻ mới ra đời, có thể các bác sĩ đã phát hiện thấy cơ quan sinh dục ngoài phát triển không có giới tính rõ ràng, dương vật rất nhỏ và có khi nứt ở niệu đạo. Đa số những đứa trẻ đó được nuôi dạy như những bé trai. Vào thời kỳ dậy thì, ở người đó có thể đồng thời xuất hiện cả những đặc tính nam và nữ, thậm chí có cả kinh nguyệt. Nhiễm sắc thể là 46XX, 46XY hoặc là loại hình hỗn hợp của cả hai loại trên. 140 VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN KINH NGUYỆT PHỤ NỮ 55 Sau khi sinh, những đứa trẻ trên phải được đưa ngay đến bệnh viện để kiểm tra, hóa nghiệm nhiễm sắc thể trong máu và mức độ hoóc môn. Để chẩn đoán được chính xác, các bác sĩ còn phải dựa vào kết quả soi ổ bụng. Việc điều trị cũng cần phải căn cứ vào giới tính xã hội và yêu cầu của người bệnh. Bác sĩ sẽ cắt bỏ đi tuyến sinh dục không phù hợp với giới tính, phẫu thuật chỉnh hình cơ quan sinh dục ngoài. Người lưỡng giới tính thật sau khi được phẫu thuật cắt bỏ tinh hoàn để làm một người phụ nữ thì vẫn có thể có khả năng sinh con. Ví dụ: Có một người bệnh 21 tuổi, giới tính xã hội là nữ, chưa kết hôn. Từ nhỏ, âm vật lớn, năm 19 tuổi thì tăng lên rõ rệt. Mười sáu tuổi thấy kinh lần đầu và đều đặn, chiều cao cơ thể 160 cm, lông phân bố trên cơ thể như ở nữ giới, tử cung nhỏ, các cơ quan khác bình thường, bộ nhiễm sắc thể là 46XX/47XXY. Phẫu thuật ổ bụng có tinh hoàn ở bên trái, chẩn đoán là ái nam ái nữ thực sự. 70. Thế nào là chứng bệnh không mẫn cảm với testosteron hoàn toàn? Trong chứng bệnh không mẫn cảm hoàn toàn với testosteron (còn gọi là chứng bệnh tinh hoàn nữ tính hóa), bộ phận sinh dục ngoài của người bệnh là nữ tính; sau khi sinh, mọi sinh hoạt đều theo nữ giới. Đến tuổi dậy

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdf140 van de lien quan den kinh nguyet phu nu_411.pdf
Tài liệu liên quan