Tóm tắt Luận án Pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng ở Việt Nam

Nội dung chính của pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của

các tổ chức tín dụng

Thứ nhất, nhóm quy định về đối tượng mua bán

Đối tượng của quan hệ mua bán nợ xấu là các khoản nợ xấu, một loại quyền tài

sản. Nợ xấu hay “bad debt” là các khoản nợ dưới chuẩn, đã quá hạn thanh toán gốc, lãi

và bị nghi ngờ về khả năng trả nợ lẫn khả năng thu hồi vốn. Trong đó, để xác định nội

hàm của khái niệm này, có thể dựa vào phương pháp định tính và phương pháp định

lượng thông qua các tiêu chí về thời hạn trả nợ quá hạn và khả năng thu hồi khoản nợ,10

gồm: (1) đã quá hạn trả nợ gốc và lãi; (2) khách hàng vay vốn bị TCTD đánh giá là

không có khả năng trả nợ.

Thứ hai, nhóm quy định về chủ thể mua bán nợ xấu

Một là, bên bán nợ: Để trở thành bên bán nợ, một chủ thể phải thỏa mãn hai điều

kiện sau đây: (1) bên bán nợ phải là các TCTD; (2) đang sở hữu khoản nợ xấu phát sinh

từ hoạt động cho vay đối với khách hàng.

Hai là, bên mua nợ: Tùy thuộc vào sự phát triển của thị trường mua bán nợ xấu

và thực trạng nợ xấu của hệ thống TCTD, bên mua nợ bao gồm các chủ thể sau đây:

- Các công ty mua bán nợ xấu chuyên nghiệp

- Các công ty mua bán nợ xấu do Nhà nước thành lập

- Các cá nhân và tổ chức có nhu cầu mua nợ xấu

Ba là, bên nợ, bên môi giới, tổ chức đấu giá: Ngoài bên bán nợ, bên mua nợ và

bên nợ, bên môi giới và tổ chức đấu giá cũng tham gia và có những đóng góp nhất định

vào quá trình tiếp xúc, xác lập và thực hiện quan hệ mua bán nợ xấu giữa bên bán nợ và

bên mua nợ.

Thứ ba, nhóm quy định về phương pháp xác định giá mua bán nợ xấu

Giá mua bán nợ xấu thông thường được xác định theo hai phương pháp sau:

Một là, phương pháp xác định giá theo giá trị thị trường của khoản nợ xấu

Theo đó, giá mua bán nợ xấu được xác định theo giá trị thực tế của khoản nợ xấu

tại thời điểm mua bán, có tính tới khả năng thu hồi vốn, nhằm hạn chế rủi ro cho bên

mua nợ xấu.

Hai là, phương pháp xác định giá theo giá trị sổ sách của khoản nợ xấu

Phương pháp này được áp dụng chủ yếu đối với các quan hệ mua bán nợ xấu có

sự tham gia của công ty mua bán nợ tập trung do Nhà nước thành lập nhằm thực hiện

mục tiêu chính trị và chính sách tiền tệ của Nhà nước. Theo đó, giá mua bán nợ xấu

được tính theo giá trị ghi sổ của khoản nợ xấu, không tính tới mức độ rủi ro, khả năng

thu hồi vốn thực tế của khoản nợ xấu.

Thứ tư, nhóm quy định về phương thức mua bán

Thông thường, để tiến hành việc mua bán nợ xấu, các bên có thể thỏa thuận lựa

chọn một trong các phương thức sau đây:

Một là, phương thức mua bán nợ xấu thông qua cơ chế thỏa thuận

Theo đó, các bên sẽ cùng thỏa thuận đi tới thống nhất về việc xác lập hợp đồng

mua bán nợ xấu.

Hai là, phương thức mua bán nợ thông qua đấu giá

Theo đó, TCTD sẽ tự mình tiến hành đấu giá nợ xấu hoặc thông qua một tổ chức

đấu giá chuyên nghiệp định giá giá trị của khoản nợ xấu làm cơ sở để chuyển giao

khoản nợ xấu từ bên bán nợ sang bên mua nợ.

Thứ năm, nhóm quy định về công cụ thanh toán

Một là, thanh toán bằng trái phiếu, trái triếu đặc biệt do bên mua nợ phát hành11

Bản chất của việc thanh toán bằng phát hành trái phiếu, trái phiếu đặc biệt là

TCTD không được thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt khi bán nợ xấu mà chỉ nhận được

trái phiếu, trái phiếu đặc biệt do công ty mua bán nợ tập trung phát hành.

Hai là, thanh toán bằng tiền mặt

Công cụ thanh toán này được áp dụng chủ yếu trong quan hệ mua bán giữa

TCTD với tổ chức, cá nhân mua nợ. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt, khi

khoản nợ xấu được đánh giá có khả năng thu hồi lớn và thỏa mãn các điều kiện đặc biệt

khác, công ty mua bán nợ tập trung có thể mua nợ và thanh toán cho TCTD bằng tiền

mà không phải trái phiếu, trái phiếu đặc biệt.

pdf21 trang | Chia sẻ: trungkhoi17 | Lượt xem: 347 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Tóm tắt Luận án Pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng ở Việt Nam, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
ng minh được sự tương đồng của pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế về phân loại nợ xấu, cũng như sự cần thiết phải thành lập công ty mua bán nợ hoạt động từ vốn được cấp từ NSNN. Đồng thời, khi đánh giá về phương pháp xác định giá mua bán nợ xấu và công cụ thanh toán, các nhà nghiên cứu đều cho rằng, mua bán nợ xấu theo giá trị sổ sách bằng việc phát hành trái phiếu 5 đặc biệt sẽ giúp đẩy nhanh quá trình xử lý nợ xấu, vì phương pháp này đảm bảo được đầy đủ nhất lợi ích của các TCTD khi bán nợ xấu cho công ty mua bán nợ của Nhà nước. Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu đã công bố còn tồn tại nhiều điểm hạn chế, như vẫn còn nhiều nhà nghiên cứu có sự nhầm lẫn giữa khái niệm về “nợ xấu” và “nợ khó đòi”. Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu chưa chứng minh được vai trò của chủ thể này trong việc hình thành thị trường mua bán nợ xấu trong tương lai, cũng như chưa có những nhìn nhận thấu đáo về tầm quan trọng của các công ty mua bán nợ tư nhân. 1.1.2. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước Các công trình nghiên cứu của các tác giả trên thế giới đã bước đầu chỉ ra được dấu mốc quá hạn 90 ngày là cơ sở để xếp một khoản nợ vào nhóm nợ xấu, đồng thời, các công trình này cũng đã nhấn mạnh tới vai trò của việc thành lập công ty quản lý tài sản hoạt động từ nguồn vốn được cấp từ NSNN và sự hỗ trợ của Chính phủ. Khi nghiên cứu về phương pháp xác định giá mua bán nợ xấu, các công trình đã chỉ ra có hai phương pháp được các quốc gia lựa chọn: một là mua bán theo giá trị ghi sổ, hai là mua bán theo giá trị thị trường. Theo đó, tùy thuộc vào mục tiêu xử lý nợ xấu của từng quốc gia, phương pháp mua bán nợ xấu theo giá trị ghi sổ hay giá trị thị trường sẽ được lựa chọn. Nghiên cứu về công cụ thanh toán trong quan hệ mua bán nợ xấu, các nhà nghiên cứu cho rằng, để giảm áp lực lên NSNN, cần thiết phải phát hành trái phiếu làm công cụ thanh toán trong quan hệ mua bán nợ xấu giữa công ty mua bán nợ hoạt động từ nguồn vốn cấp từ ngân sách với các ngân hàng, thay vì thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt như các quan hệ mua bán tài sản thông thường. 1.2. Đánh giá khái quát về tình hình nghiên cứu liên quan tới các nội dung cơ bản của luận án Thứ nhất, về các công trình nghiên cứu liên quan tới đối tượng của quan hệ mua bán nợ xấu Hầu hết các công trình nghiên cứu đều có chung quan điểm trong việc phân loại nợ xấu. Theo đó, nợ xấu cơ bản được xác định dựa trên hai yếu tố là: nợ quá hạn trên 90 ngày và khả năng trả nợ đáng ngờ. Thứ hai, về các công trình nghiên cứu liên quan tới chủ thể tham gia mua bán nợ xấu Các công trình nghiên cứu về chủ thể tham gia mua bán nợ vẫn còn rất nhiều quan điểm trái chiều như chủ thể nào được tham gia, vai trò của mỗi chủ thể ra sao trên thị trường mua bán nợ; công ty mua bán nợ do Nhà nước thành lập có hình thức công ty cổ phần hay công ty TNHH một thành viên; nguồn vốn được lấy từ đâu để hoạt động. Thứ ba, về các công trình nghiên cứu liên quan tới phương pháp xác định giá mua bán nợ xấu Các công trình nghiên cứu của các tác giả đều thống nhất có hai phương pháp xác định giá mua bán nợ xấu, bao gồm mua bán nợ xấu theo giá trị thị trường và mua bán nợ xấu theo giá trị sổ sách. Mỗi phương pháp đóng góp vai trò riêng. 6 Thứ tư, về các công trình nghiên cứu liên quan tới phương thức mua bán nợ xấu Các công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước đều chỉ ra hai phương thức cơ bản các bên có thể lựa chọn bao gồm thỏa thuận và đấu giá. Việc lựa chọn phương thức mua bán nào chịu sự ảnh hưởng rất lớn bởi phương pháp xác định giá mua bán nợ xấu, bên cạnh yếu tố về nguồn vốn được sử dụng để thanh toán trong quan hệ mua bán này. Thứ năm, về các công trình nghiên cứu liên quan tới công cụ thanh toán Hầu hết các công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nước đều có chung quan điểm, đó là thay vì thanh toán trực tiếp cho các ngân hàng bán nợ xấu bằng tiền mặt, công ty mua bán nợ sẽ phát hành trái phiếu đặc biệt để thanh toán cho các ngân hàng. 1.3. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu 1.3.1. Câu hỏi nghiên cứu Đề tài nghiên cứu được thực hiện để tìm câu trả lời cho câu hỏi: “Quy định pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng ở Việt nam có những hạn chế nào cần khắc phục để đảm bảo mảng pháp luật này thực sự thúc đẩy việc giải quyết nợ xấu một cách triệt để và hiệu quả tại hệ thống các tổ chức tín dụng ở Việt Nam?” Để tìm đáp án cho câu hỏi này, luận án sẽ nghiên cứu để tìm câu trả lời cho một số câu hỏi nhỏ sau: - Nợ xấu hình thành trực tiếp từ hoạt động cho vay của TCTD đối với khách hàng, tuy nhiên có phải tất cả các khoản nợ khách hàng không thanh toán được đầy đủ gốc và lãi khi đến hạn đều được coi là nợ xấu? Cần phải dựa vào những tiêu chí về thời hạn trả nợ quá hạn hay dựa vào sự đánh giá của TCTD về khả năng trả nợ của khách hàng để xác định một khoản nợ là nợ xấu? - Khi quyết định bán nợ xấu nhằm thu hồi vốn và đưa tỷ lệ nợ xấu về mức an toàn tối thiểu, TCTD có thể lựa chọn bán nợ xấu cho bất kỳ chủ thể nào có nhu cầu và năng lực tài chính phù hợp hay buộc phải bán nợ xấu cho công ty quản lý tài sản do Nhà nước thành lập? - Nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên trong quan hệ mua bán nợ xấu, giá mua bán nợ xấu trong mọi giao dịch cần được xác định theo giá trị thị trường hay tùy từng trường hợp, các bên có thể lựa chọn một cách linh hoạt phương pháp xác định giá theo giá trị sổ sách hoặc giá trị thị trường? - Để xác lập quan hệ mua bán nợ xấu, việc lựa chọn phương thức thỏa thuận hay đấu giá do các bên toàn quyền quyết định hay theo chịu sự chỉ đạo của Nhà nước? 7 - Để đảm bảo quan hệ mua bán nợ xấu thực chất và giải quyết triệt để, tận gốc nợ xấu của TCTD, công cụ thanh toán (tiền hoặc giấy tờ có giá) nên được sử dụng linh hoạt trong các giao dịch mua bán nợ xấu hay phải sử dụng công cụ thanh toán bằng tiền trong mọi trường hợp? 1.3.2. Giả thuyết nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật các TCTD, Bộ luật Dân sự và Luật Thương mại cùng các văn bản hướng dẫn thi hành các đạo luật này, luận án đặt ra hai giả thuyết nghiên cứu để phủ kín hết các khả năng có thể xảy ra như sau: (1) Để giải quyết hiệu quả tình trạng nợ xấu từ hoạt động cho vay của TCTD cần có quy chế pháp lý phù hợp điều chỉnh hoạt động này, theo đó: những khoản nợ quá hạn trên 90 ngày và những khoản nợ được TCTD đánh giá khó có khả năng thu hồi đầy đủ gốc và lãi cần được xem là nợ xấu; tất cả các tổ chức, cá nhân có nhu cầu và có năng lực tài chính đều được phép tham gia mua bán nợ xấu; giá trị trên sổ sách kế toán hoặc giá trị thị trường của các khoản nợ xấu có thể sử dụng linh hoạt làm giá mua bán nợ xấu trong từng trường hợp; các bên có toàn quyền lựa chọn phương thức thỏa thuận hay đấu giá để xác lập quan hệ mua bán nợ xấu; các công cụ thanh toán (tiền hoặc giấy tờ có giá) được sử dụng linh hoạt trong các giao dịch mua bán nợ xấu. (2) Để giải quyết hiệu quả tình trạng nợ xấu từ hoạt động cho vay của TCTD cần có quy chế pháp lý phù hợp điều chỉnh hoạt động này, theo đó tất cả các khoản nợ quá hạn mà con nợ không thanh toán được cả gốc và lãi cần được xem là nợ xấu; ngoài các công ty mua bán nợ thuộc sở hữu nhà nước, các cá nhân, tổ chức khác không được phép mua nợ xấu của TCTD; phương pháp xác định gia mua bán theo giá trị thị trường phải được sử dụng trong tất cả các giao dịch mua bán nợ xấu; nhà nước can thiệp vào tất cả các giao dịch mua bán nợ xấu buộc các chủ thể tham gia giao dịch phải sử dụng phương thức đấu giá để xác lập quan hệ mua bán nợ xấu; và giấy tờ có giá là công cụ thanh toán duy nhất được phép sử dụng trong giao dịch mua bán nợ xấu. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ MUA BÁN NỢ XẤU VÀ PHÁP LUẬT VỀ MUA BÁN NỢ XẤU TỪ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG 2.1. Những vấn đề lý luận về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng 8 2.1.1. Khái niệm nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng Nợ xấu từ hoạt động cho vay của TCTD là khoản nợ được hình thành khi nghĩa vụ trả nợ của khách hàng đối với TCTD không được thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ sau một khoảng thời gian nhất định hoặc được TCTD nhận định khách hàng không còn khả năng trả nợ. 2.1.2. Khái niệm mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng Mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các TCTD là việc chuyển nhượng khoản nợ xấu phát sinh từ hoạt động cho vay của các TCTD (với vai trò là bên bán nợ) đối với khách hàng sang cho các cá nhân, tổ chức có nhu cầu mua nợ (với vai trò là bên mua nợ) theo giá và những phương thức thanh toán do các bên thỏa thuận trên cơ sở quy định của pháp luật. 2.1.2. Đặc điểm mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng Một là, mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của TCTD là hoạt động riêng có của nền kinh tế thị trường. Hai là, đối tượng của mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các TCDT là loại hàng hoá đặc biệt Ba là, chủ thể tham gia giao dịch mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các TCTD luôn có các TCTD sở hữu nợ xấu (giữ vai trò là bên bán nợ) và các tổ chức, cá nhân có nhu cầu (giữ vai trò là bên mua nợ) Bốn là, mua bán nợ xấu là hoạt động mang tính rủi ro cao. Năm là, về nguyên tắc, mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các TCTD được thực hiện theo nguyên tắc thị trường nhưng trong một số trường hợp đặc biệt, cần có sự can thiệp Nhà nước. Sáu là, về mục đích, các chủ thể tham gia vào quan hệ mua bán nợ xấu nhằm tìm kiếm lợi nhuận hoặc kiểm soát và giới hạn tỷ lệ nợ xấu của các TCTD ở ngưỡng an toàn. Bảy là, hình thức pháp lý của quan hệ mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các TCTD là hợp đồng mua bán nợ xấu 2.1.3. Vai trò của mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng a. Đối với các chủ thể mua bán nợ xấu Thứ nhất, đối với bên bán nợ: (1) TCTD giảm bớt được áp lực từ nợ xấu, làm sạch bảng cân đối tài sản; (2) TCTD có cơ hội nâng cao mức xếp hạng tín nhiệm; (3) giúp cho khả năng luân chuyển vốn khả dụng của các TCTD được nhanh hơn, tăng hiệu quả sử dụng vốn, làm tăng khả năng lưu thông tiền tệ qua hệ thống TCTD. 9 Thứ hai, đối với bên mua nợ: Mặc dù tiềm ẩn nguy cơ rủi ro cao nhưng nợ xấu có khả năng mang lại lợi nhuận lớn cho bên mua nợ, đồng thời là giải pháp để giải quyết nhanh chóng tình trạng nợ xấu của hệ thống TCTD. b. Đối với nền kinh tế Dưới góc độ kinh tế vĩ mô, hoạt động mua bán nợ xấu của các TCTD có vai trò quan trọng trong việc cởi những nút thắt đối với nền kinh tế, khơi thông dòng vốn và thúc đẩy các chủ thể kinh doanh phát triển. 2.2. Những vấn đề lý luận về pháp luật mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng 2.2.1. Khái niệm pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng Pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các TCTD là hệ thống các quy định pháp luật do Nhà nước ban hành điều chỉnh quan hệ mua bán nợ xấu giữa các TCTD (giữ vai trò là bên bán nợ) với các công ty mua bán nợ chuyên nghiệp, các tổ chức, cá nhân mua nợ xấu (giữ vai trò là bên mua nợ) nhằm giải quyết tình trạng nợ xấu tăng cao của hệ thống TCTD, định hướng hoạt động mua bán nợ xấu theo những mục tiêu mà Nhà nước đặt ra. Từ khái niệm trên có thể nhận thấy, pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các TCTD có những vai trò cơ bản sau đây: Thứ nhất, pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các TCTD góp phần tạo dựng sân chơi bình đẳng cho các bên tham gia mua bán nợ xấu, qua đó bảo vệ quyền lợi chính đáng của các bên và đảm bảo nghĩa vụ của các bên phải được thực hiện. Thứ hai, pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các TCTD đảm bảo các công ty mua bán nợ tập trung sử dụng đúng, minh bạch nguồn vốn của NSNN. Thứ ba, pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các TCTD mang tính dọn dẹp, sắp xếp lại thị trường mua bán nợ. 2.2.2. Các yếu tố ảnh hưởng tới pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng Thứ nhất, sự ảnh hưởng của yếu tố kinh tế Thứ hai, sự ảnh hưởng của yếu tố chính trị Thứ ba, sự ảnh hưởng của yếu tố lợi ích Thứ tư, sự ảnh hưởng của yếu tố hội nhập 2.2.3. Nội dung chính của pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng Thứ nhất, nhóm quy định về đối tượng mua bán Đối tượng của quan hệ mua bán nợ xấu là các khoản nợ xấu, một loại quyền tài sản. Nợ xấu hay “bad debt” là các khoản nợ dưới chuẩn, đã quá hạn thanh toán gốc, lãi và bị nghi ngờ về khả năng trả nợ lẫn khả năng thu hồi vốn. Trong đó, để xác định nội hàm của khái niệm này, có thể dựa vào phương pháp định tính và phương pháp định lượng thông qua các tiêu chí về thời hạn trả nợ quá hạn và khả năng thu hồi khoản nợ, 10 gồm: (1) đã quá hạn trả nợ gốc và lãi; (2) khách hàng vay vốn bị TCTD đánh giá là không có khả năng trả nợ. Thứ hai, nhóm quy định về chủ thể mua bán nợ xấu Một là, bên bán nợ: Để trở thành bên bán nợ, một chủ thể phải thỏa mãn hai điều kiện sau đây: (1) bên bán nợ phải là các TCTD; (2) đang sở hữu khoản nợ xấu phát sinh từ hoạt động cho vay đối với khách hàng. Hai là, bên mua nợ: Tùy thuộc vào sự phát triển của thị trường mua bán nợ xấu và thực trạng nợ xấu của hệ thống TCTD, bên mua nợ bao gồm các chủ thể sau đây: - Các công ty mua bán nợ xấu chuyên nghiệp - Các công ty mua bán nợ xấu do Nhà nước thành lập - Các cá nhân và tổ chức có nhu cầu mua nợ xấu Ba là, bên nợ, bên môi giới, tổ chức đấu giá: Ngoài bên bán nợ, bên mua nợ và bên nợ, bên môi giới và tổ chức đấu giá cũng tham gia và có những đóng góp nhất định vào quá trình tiếp xúc, xác lập và thực hiện quan hệ mua bán nợ xấu giữa bên bán nợ và bên mua nợ. Thứ ba, nhóm quy định về phương pháp xác định giá mua bán nợ xấu Giá mua bán nợ xấu thông thường được xác định theo hai phương pháp sau: Một là, phương pháp xác định giá theo giá trị thị trường của khoản nợ xấu Theo đó, giá mua bán nợ xấu được xác định theo giá trị thực tế của khoản nợ xấu tại thời điểm mua bán, có tính tới khả năng thu hồi vốn, nhằm hạn chế rủi ro cho bên mua nợ xấu. Hai là, phương pháp xác định giá theo giá trị sổ sách của khoản nợ xấu Phương pháp này được áp dụng chủ yếu đối với các quan hệ mua bán nợ xấu có sự tham gia của công ty mua bán nợ tập trung do Nhà nước thành lập nhằm thực hiện mục tiêu chính trị và chính sách tiền tệ của Nhà nước. Theo đó, giá mua bán nợ xấu được tính theo giá trị ghi sổ của khoản nợ xấu, không tính tới mức độ rủi ro, khả năng thu hồi vốn thực tế của khoản nợ xấu. Thứ tư, nhóm quy định về phương thức mua bán Thông thường, để tiến hành việc mua bán nợ xấu, các bên có thể thỏa thuận lựa chọn một trong các phương thức sau đây: Một là, phương thức mua bán nợ xấu thông qua cơ chế thỏa thuận Theo đó, các bên sẽ cùng thỏa thuận đi tới thống nhất về việc xác lập hợp đồng mua bán nợ xấu. Hai là, phương thức mua bán nợ thông qua đấu giá Theo đó, TCTD sẽ tự mình tiến hành đấu giá nợ xấu hoặc thông qua một tổ chức đấu giá chuyên nghiệp định giá giá trị của khoản nợ xấu làm cơ sở để chuyển giao khoản nợ xấu từ bên bán nợ sang bên mua nợ. Thứ năm, nhóm quy định về công cụ thanh toán Một là, thanh toán bằng trái phiếu, trái triếu đặc biệt do bên mua nợ phát hành 11 Bản chất của việc thanh toán bằng phát hành trái phiếu, trái phiếu đặc biệt là TCTD không được thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt khi bán nợ xấu mà chỉ nhận được trái phiếu, trái phiếu đặc biệt do công ty mua bán nợ tập trung phát hành. Hai là, thanh toán bằng tiền mặt Công cụ thanh toán này được áp dụng chủ yếu trong quan hệ mua bán giữa TCTD với tổ chức, cá nhân mua nợ. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt, khi khoản nợ xấu được đánh giá có khả năng thu hồi lớn và thỏa mãn các điều kiện đặc biệt khác, công ty mua bán nợ tập trung có thể mua nợ và thanh toán cho TCTD bằng tiền mà không phải trái phiếu, trái phiếu đặc biệt. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ MUA BÁN NỢ XẤU TỪ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM 3.1. Quy định về đối tượng mua bán 3.1.1. Khái niệm nợ xấu Theo quy định tại Thông tư số 02/2013/TT-NHNN được sửa đổi bởi Thông tư số 09/2014/TT-NHNN, có hai tiêu chí cơ bản để nhận diện nợ xấu, đó là các khoản nợ đã quá hạn trả nợ từ 91 ngày trở lên hoặc các khoản nợ được TCTD đánh giá là không có khả năng thu hồi nợ gốc và lãi khi đến hạn4. Từ quy định về nợ xấu của pháp luật hiện hành có thể rút ra một số vấn đề như sau: Thứ nhất, có sự khác biệt căn bản giữa khái niệm nợ xấu (Bad Debt) với khái niệm các khoản cho vay không hiệu quả (Nonperforming loans). Thứ hai, có sự tương đồng trong tiêu chí nhận diện nợ xấu của Việt Nam với tiêu chuẩn về nợ xấu được các tổ chức tài chính quốc tế thừa nhận. 3.1.2. Điều kiện của khoản nợ xấu Một là, hồ sơ, chứng từ và các tài liệu có liên quan của khoản nợ được mua, bán, hợp đồng bảo đảm (nếu có) do bên bán nợ cung cấp phải phản ánh đầy đủ, chính xác thực trạng khoản nợ theo đúng quy định của pháp luật. Hai là, không có thỏa thuận bằng văn bản về việc không được mua, bán khoản nợ. Ba là, khoản nợ không được sử dụng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự tại thời điểm mua, bán nợ trừ trường hợp bên nhận bảo đảm đồng ý bằng văn bản về việc bán nợ. 3.1.3. Chuyển giao quyền và nghĩa vụ liên quan đến khoản nợ xấu Khi bán nợ xấu, TCTD đồng thời chuyển giao các quyền và nghĩa vụ liên quan tới khoản nợ xấu nợ, tuy nhiên quy định này lại mâu thuẫn với Luật Đất đai năm 2013. 4 Điều 10, 11 Thông tư 02/2013/TT-NHNN 12 Theo các quy định tại Điều 174, 175, 176 Luật Đất đai năm 2013, tổ chức sử dụng đất chỉ được thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất tại TCTD được phép hoạt động tại Việt Nam. Quy định này vô hình chung tạo ra sự khó khăn cho hoạt động thu giữ tài sản bảo đảm của bên mua nợ vì bên mua nợ xấu trong quan hệ mua bán nợ xấu phát sinh từ hoạt động cho vay của các TCTD rất đa dạng, bao gồm các TCTD và các chủ thể không phải là TCTD như VAMC, DATC, công ty kinh doanh dịch vụ mua bán nợ và các tổ chức, cá nhân không có chức năng kinh doanh dịch vụ mua bán nợ. 3.2. Quy định về chủ thể mua bán nợ xấu 3.2.1. Bên bán nợ Theo Điều 3 Thông tư 09/2015/TT-NHNN, bên bán nợ là TCTD sở hữu nợ xấu phát sinh từ hoạt động cho vay. Chỉ có TCTD mới được tham gia với tư cách là bên bán nợ trên thị trường mua bán nợ sơ cấp. Bán nợ xấu là quyền của các TCTD sở hữu nợ xấu. Quyền năng này của bên bán nợ được thể hiện trên khía cạnh: (1) được quyền lựa chọn khoản nợ xấu để bán cho bên mua nợ và (2) được quyền lựa chọn bên mua nợ. Tuy nhiên, quyền năng này bị pháp luật hạn chế trong một số trường hợp nhất định. Một là, TCTD không được bán nợ cho công ty con của chính TCTD đó, trừ trường hợp bán nợ cho công ty quản lý nợ và khai thác tài sản của TCTD mẹ theo phương án tái cơ cấu đã được phê duyệt. Hai là, trong một số trường hợp nhất định, TCTD buộc phải bán nợ xấu cho bên mua nợ do pháp luật chỉ định nhằm đảm bảo sự an toàn của TCTD đó nói riêng và hệ thống TCTD nói chung. Cụ thể, khoản 1 Điều 21 Thông tư 19/2013/TT-NHNN quy định: “TCTD có tỷ lệ nợ xấu từ 3% so với tổng dư nợ tín dụng trở lên phải bán nợ cho Công ty Quản lý tài sản (VAMC)”. 3.2.2. Bên mua nợ a. Các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được Ngân hàng Nhà nước cho phép thực hiện chấp thuận hoạt động mua nợ TCTD khi thỏa mãn những điều kiện: (1) được NHNN cho phép thực hiện hoạt động mua nợ trong Giấy phép và (2) có tỷ lệ nợ xấu dưới 3% có thể tham gia mua nợ xấu của các TCTD khác. b. Công ty quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) Một là, về chủ sở hữu của VAMC: VAMC là doanh nghiệp đặc biệt thuộc sở hữu Nhà nước nên hạn chế của VAMC là chịu sự chi phối và can thiệp của Nhà nước. Hai là, về hình thức pháp lý của VAMC: VAMC là doanh nghiệp đặc biệt hoạt động dưới hình thức công ty TNHH một thành viên nên hạn chế về quy mô vốn. Ba là, về nội dung hoạt động của VAMC: (1): VAMC chỉ mua các khoản nợ xấu được xếp hạng từ nợ nhóm 3, 4 và 5. (2): VAMC chỉ mua nợ xấu phát sinh trong hoạt động của các TCTD ở trong nước, không mua nợ xấu của các TCTD nước ngoài, cũng như không mua nợ xấu của các doanh nghiệp khác không phải là TCTD ở trong nước. 13 Bốn là, về mục đích hoạt động của VAMC: VAMC là công cụ đặc biệt của Nhà nước nhằm góp phần xử lý nhanh nợ xấu, lành mạnh hóa tài chính. c. Công ty TNHH mua bán nợ Việt Nam (DATC) Mặc dù có chức năng tham gia mua nợ xấu của các TCTD nhưng khả năng mua nợ xấu thực tế của DATC rất hạn chế vì thiếu cơ sở pháp lý cho DATC tham gia vào thị trường mua bán nợ xấu của các TCTD. d. Các công ty quản lý nợ và khai thác tài sản trực thuộc các tổ chức tín dụng (gọi là AMC) Hoạt động của cá AMC rất mờ nhạt, chủ yếu giải quyết nợ xấu của TCTD mẹ và khó tiếp cận các khoản nợ của các TCTD khác. e. Các Doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ mua bán nợ Những điều kiện để thành lập Doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ mua bán nợ được pháp luật quy định quá cao, gây cản trở tới mục tiêu được Chính phủ và NHNN đặt ra, như điều kiện về mức vốn điều lệ, vốn đầu tư tối thiểu là 100 tỷ đồng hay quy định về người quản lý của doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ mua bán nợ phải có các tiêu chuẩn “trình độ học vấn từ đại học trở lên thuộc một trong các ngành: Kinh tế, quản trị kinh doanh, luật hoặc lĩnh vực chuyên môn mà mình sẽ đảm nhận”. f. Các tổ chức, cá nhân khác Khả năng tham gia vào hoạt động mua bán nợ xấu của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước rất hạn chế do thiếu cơ chế khuyến khích của Nhà nước và sự thiếu mặn mà của các TCTD. 3.3. Quy định về phương pháp xác định giá mua bán nợ xấu 3.3.1. Phương pháp xác định giá theo giá trị sổ sách của khoản nợ xấu Theo số liệu công bố tình hình sản xuất kinh doanh và đầu tư phát triển của VAMC tính từ năm 2013 đến hết ngày 31/12/2017, VAMC đã mua 307.932 tỷ đồng nợ gốc với giá mua nợ là 277.755 tỷ đồng. Những kết quả này đã góp phần quan trọng giải phóng tình trạng đóng băng nợ xấu của hệ thống TCTD. Tuy nhiên, giá trị thực tiễn của phương pháp này phụ thuộc rất nhiều vào công cụ thanh toán mà VAMC trả cho TCTD khi mua nợ xấu. 3.3.2. Phương pháp xác định giá theo giá trị thị trường của khoản nợ xấu Thứ nhất, trong quan hệ mua bán nợ xấu giữa TCTD (bên bán nợ) với công ty quản lý tài sản VAMC (bên mua nợ) Khoản 2 Điều 14 Nghị định 53/2013/NĐ-CP quy định: “Công ty Quản lý tài sản mua nợ xấu của TCTD theo giá trị thị trường trên cơ sở thỏa thuận và giá trị khoản nợ xấu được đánh giá lại”. Khi mua bán nợ xấu theo giá trị thị trường, VAMC và TCTD thống nhất lựa chọn tổ chức định giá độc lập. Trên cơ sở đó, giá mua bán nợ bằng giá trị định giá của tổ chức định giá độc lập. Việc xác định giá nợ xấu thông qua tổ chức định giá độc lập nhằm đảm bảo nợ xấu được định giá độc lập, khách quan, sát theo giá trị thị trường nhằm tránh tình trạng tư lợi hoặc mắc ngoặc giữa VAMC và TCTD bán nợ xấu. 14 Thứ hai, trong quan hệ mua bán nợ xấu giữa TCTD (bên bán nợ) với các bên mua nợ khác. Khoản 1 Điều 12 Thông tư 09/2015/TT-NHNN quy định, giá mua bán nợ xấu được xác định dựa trên cơ sở giá trị ghi sổ khoản nợ, khoản lãi mà bên nợ sẽ phải trả trong tương lai, phân loại nhóm khả năng thu hồi của khoản nợ và giá trị tài sản bảo đảm. 3.4. Quy định về phương thức mua bán 3.4.1. Phương thức thỏa thuận Để tiến hành việc mua bán theo phương thức này, bên bán nợ và bên mua nợ sẽ trực tiếp gặp gỡ, tiếp xúc và đàm phán về các nội dung cơ bản của hợp đồng như: khoản nợ cụ thể được mua bán, giá mua bán, phương thức thanh toán, hoặc thông qua vai trò của bên môi giới làm cầu nối cho bên bán nợ và bên mua nợ gặp gỡ nhau. Trong quan hệ mua bán nợ xấu giữa TCTD bán nợ xấu với bên mua nợ là VAMC, phương thức thỏa thuận gắn liền với phương pháp mua nợ xấu theo giá trị sổ sách của khoản nợ xấu quy định tại Điều 7 Nghị định số 53/2013/NĐ-CP. 3.4.2. Phương thức đấu giá Phương thức đấu giá được tiến hành bằng cách bên bán nợ thuê tổ chức bán đấu giá chuyên nghiệp theo quy định của pháp luật về bán đấu giá tài sản hoặc tự tổ chức bán đấu giá khoản nợ, thông qua hoạt động đấu giá của tổ chức đấu giá chuyên nghiệp, giá trị của tài sản đảm bảo sẽ được đánh giá một cách khách quan và sát giá thực tế nhất. 3.5. Quy định về công cụ thanh toán 3.5.1. Thanh toán thông qua việc phát hành trái phiếu, trái phiếu đặc biệt Một là, VAMC phát hành trái phiếu đặc biệt để mua nợ xấu Tại Việt Nam, nguồn vốn ban đầu được cấp cho VAMC là 500 tỷ đồng, sau đó được nâng lên là 2.000 tỷ đồng, tuy nhiên số vốn này được xem là quá nhỏ bé so với quy mô nợ xấu của hệ thống, vì vậy, mua nợ xấu bằng việc phát hành trái phiếu đặc biệt là giải pháp khả thi nhất. Tuy nhiên công cụ

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdftom_tat_luan_an_phap_luat_ve_mua_ban_no_xau_tu_hoat_dong_cho.pdf
Tài liệu liên quan