Tóm tắt Luận văn Hủy việc kết hôn trái pháp luật theo Luật Hôn nhân và Gia đình Việt Nam năm 2000- Vấn đề lý luận và thực tiễn

MỤC LỤC CỦA LUẬN VĂN

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

MỞ ĐẦU . 1

Chƣơng 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỦY VIỆC KẾT

HÔN TRÁI PHÁP LUẬT THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM. 8

1.1. Khái quát chung về kết hôn, kết hôn trái pháp luật và vấn đề

điều chỉnh pháp luật. 8

1.1.1 Khái niệm về kết hôn, điều kiện kết hôn . 8

1.1.2. Khái niệm về kết hôn trái pháp luật . 21

1.1.3. Khái niệm về hủy việc kết hôn trái pháp luật. 23

1.2. Điều chỉnh pháp luật về hủy việc kết hôn trái pháp luật ở Việt

Nam qua các thời kỳ lịch sử . 26

1.2.1. Những quy định về hủy việc kết hôn trái pháp luật trong cổ

luật Việt Nam. 26

1.2.2. Những quy định về hủy việc kết hôn trái pháp luật thời kỳ

Pháp thuộc. 28

1.2.3. Những quy định về hủy việc kết hôn trái pháp luật trong giai

đoạn từ năm 1945 đến năm 1975. 30

1.2.4. Những quy định về hủy việc kết hôn trái pháp luật trong

giai đoạn từ năm 1975 đến nay . 36

Chƣơng2: NỘI DUNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH

VỀ HỦY VIỆC KẾT HÔN TRÁI PHÁP LUẬT . 41

2.1. Nguyên tắc xử lý đối với hủy việc kết hôn trái pháp luật . 41

2.2. Ngƣời có quyền yêu cầu Tòa án hủy việc kết hôn trái

pháp luật . 43

2.2.1. Bên bị cƣỡng ép, bị lừa dối kết hôn . 45

2.2.2. Viện kiểm sát . 46

2.2.3. Ủy ban bảo vệ và chăm sóc trẻ em; Hội liên hiệp phụ nữ. 47

2.2.4. Vợ, chồng, cha, mẹ, con cái của các bên kết hôn . 482

2.3. Thẩm quyền của Tòa án và thủ tục huỷ việc kết hôn trái

pháp luật . 50

2.4. Căn cứ của hủy việc kết hôn trái pháp luật và đƣờng lối giải

quyết đối với các trƣờng hợp kết hôn trái pháp luật . 53

2.4.1. Kết hôn trái pháp luật do vi phạm độ tuổi kết hôn. 53

2.4.2 Kết hôn trái pháp luật do vi phạm sự tự nguyện . 61

2.4.3. Kết hôn trái pháp luật do vi phạm các trƣờng hợp cấmkết hôn. 65

2.5. Hậu quả pháp lý của hủy việc kết hôn trái pháp luật. 85

2.5.1. Quan hệ nhân thân. 85

2.5.2. Quan hệ cha, mẹ và con. 85

2.5.3. Quan hệ tài sản. 87

2.6. Một số ý kiến về thực tiễn giải quyết hủy việc kết hôn tráipháp luật . 88

Chƣơng 3. PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ HOÀN THIỆN

PHÁP LUẬT VỀ HỦY VIỆC KẾT HÔN TRÁI PHÁP LUẬT Ở

VIỆT NAM GIAI ĐOẠN HIỆN NAY . 91

3.1. Phƣơng hƣớng cơ bản để hoàn thiện pháp luật về hủy kết hôn

trái pháp luật. 91

3.1.1. Nhu cầu khách quan của việc hoàn thiện pháp luật . 91

3.1.2. Phƣơng hƣớng hoàn thiện pháp luật về huỷ việc kết hôn

trái pháp luật. 93

3.2. Một số giải pháp cơ bản hoàn thiện quy định về hủy kết hôn trái

pháp luật. 95

KẾT LUẬN . 99

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 100

pdf28 trang | Chia sẻ: lavie11 | Lượt xem: 599 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Tóm tắt Luận văn Hủy việc kết hôn trái pháp luật theo Luật Hôn nhân và Gia đình Việt Nam năm 2000- Vấn đề lý luận và thực tiễn, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
1954, miền Bắc đƣợc giải phóng bƣớc vào thời kỳ quá độ xây dựng chủ nghĩa xã hội, miền Nam tiếp tục cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ, đấu tranh thống nhất đất nƣớc. Ở miền Bắc, Luật Hôn nhân và gia đình năm 1959 đƣợc Quốc hội khóa I kỳ họp thứ 11 thông qua vào này 29/12/1959. Luật quy định cụ thể những điều kiện kết hôn và trƣờng hợp cấm kết hôn để bảo đảm hôn nhân thực sự an toàn, lành mạnh và tiến bộ. Tuy nhiên, trong văn bản pháp luật này không có quy định về hủy việc kết hôn trái pháp luật. Biện pháp xử lý đối với việc kết hôn trái pháp 9 luật đƣợc ghi nhận tại văn bản hƣớng dẫn thi hành Luật Hôn nhân và gia đình năm 1959. Tại công văn số 1264 ngày 01/11/1966. Qua kinh nghiệm thực tiễn xét xử, Tòa án nhân dân Tối cao đã có hƣớng dẫn đầy đủ hơn việc xử lý về dân sự những hôn nhân vi phạm điều kiện kết hôn tại Thông tƣ số 112-NCPL ngày 19/8/1972. Cụ thể: Cần xử tiêu hôn những vi phạm điều kiện kết hôn đang tiếp diễn và tính chất nghiêm trọng nhƣ tảo hôn, cƣỡng ép kết hôn, đang có vợ, có chồng mà lấy vợ hoặc chồng khác, lấy ngƣời trong họ hàng mà Luật tuyệt đối cấm kết hôn; ngƣời đang mắc một trong những bệnh tật mà Luật cấm kết hôn. Với những hôn nhân trƣớc đây vi phạm điều kiện kết hôn nhƣng nay đã chấm dứt hoặc vi phạm không có tính chất nghiêm trọng và có thể sửa chữa dễ dàng nhƣ: kết hôn không đăng ký thì xử lý theo đƣờng lối ly hôn nhằm chiếu cố đến quyền lợi của đƣơng sự nhất là phụ nữ và con cái của họ, cũng nhƣ chiếu cố đến phong tục tập quán của địa phƣơng Ở miền Nam, từ năm 1954 đến năm 1975, chế độ Ngụy quyền Sài Gòn ban hành một hệ thống pháp luật riêng. Pháp luật về hôn nhân và gia đình tập trung trong ba văn bản pháp luật là Luật Gia đình ngày 02/1/1959 dƣới chế độ Ngô Đình Diệm, Sắc luật số 15/64 ngày 23/7/1964 về giá thú, tử hệ và tài sản cộng đồng và Bộ dân luật ngày 20/12/1972 của chế độ Nguyễn Văn Thiệu. Trong thời kỳ này việc kết hôn của hai bên nam nữ phải tuân theo các quy định về điều kiện kết hôn và cấm kết hôn nếu một trong hai bên vi phạm thì hôn thú sẽ vô hiệu và sẽ bị tiêu hủy. 1.2.4. Những quy định về hủy việc kết hôn trái pháp luật trong giai đoạn từ năm 1975 đến nay. Năm 1980 Hiến pháp mới đƣợc ban hành thay thế cho Hiến pháp năm 1959. Luật Hôn nhân và gia đình năm 1959 bắt đầu thể hiện những bất cập cần phải sửa đổi cho phù hợp với các quan hệ hôn nhân và gia đình trong tình hình mới. Luật Hôn nhân và gia đình năm 1986 ra đời thay thế cho Luật Hôn nhân và gia đình năm 1959. 10 Luật Hôn nhân và gia đình năm 1986 đã có những quy định chi tiết hơn rất nhiều so với các văn bản trƣớc đây về hủy việc kết hôn trái pháp luật. Đó là một số những trƣờng hợp nhƣ: kết hôn giữa những ngƣời đang có vợ hoặc có chồng; đang mắc bệnh tâm thần không có khả năng nhận thức hành vi của mình; đang mắc bệnh hoa liễu; giữa những ngƣời cùng dòng máu về trực hệ; giữa anh chị em cùng cha mẹ, cùng cha khác mẹ hoặc cùng mẹ khác cha; giữa những ngƣời có họ trong phạm vi ba đời; giữa cha mẹ nuôi với con nuôi ... Pháp luật quy định ngƣời có quyền yêu cầu Tòa án hủy việc kết hôn trái pháp luật gồm có hai nhóm, cá nhân và cơ quan, tổ chức. Cá nhân gồm: Một hoặc hai bên đã kết hôn trái pháp luật, vợ, chồng hoặc con của ngƣời đang có vợ, có chồng mà kết hôn với ngƣời khác. Cơ quan, tổ chức gồm Viện kiểm sát nhân dân, Hội liên hiệp phụ nữa Việt Nam, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Công đoàn Việt Nam. Luật Hôn nhân và gia đình năm 1986 đã có quy định khá cụ thể đối với các chủ thể có quyền yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật, bảo đảm thuận lợi và cơ sở pháp lý cho việc thực hiện quyền yêu cầu. Về hậu quả cuả hủy việc kết hôn trái pháp luật, về tài sản, theo nguyên tắc: tài sản riêng của ai thì vẫn thuộc quyền sở hữu của ngƣời ấy; tài sản chung đƣợc chia căn cứ vào công sức đóng góp của mỗi bên, về con cái, giải quyết nhƣ đối với trƣờng hợp ly hôn. Tức là việc kết hôn trái pháp luật không ảnh hƣởng tới quan hệ cha, mẹ - con. Qua 10 năm thi hành Luật Hôn nhân và gia đình năm 1986 đã bộc lộ những hạn chế, đòi hỏi phải sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với sự vận động của các quan hệ hôn nhân và gia đình trong cơ chế thị trƣờng. Vì vậy, Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 đã đƣợc Quốc hội khóa X kỳ hợp thứ 7 thông qua vào ngày 09/6/2000, có hiệu lực ngày 01/01/2001. Luật quy định có sự chi tiết, cụ thể hơn. Phạm vi chủ thể có quyển yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật cũng mở rộng hơn, bảo đảm quyền lợi cho ngƣời liên quan, bảo đảm cho việc phát hiện hành vi vi phạm các điều kiện kết hôn kịp thời, hiệu quả. Việc quy định đƣờng lối giải quyết và hậu quả pháp lý thể hiện sự chi tiết và dễ áp dụng trong thực tiễn. Tuy nhiên, qua hơn 11 mƣời năm thi hành, áp dụng cho đến thời điểm hiện nay, Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 cũng đã thể hiện những hạn chế nhất định, ảnh hƣởng đến hiệu quả điều chỉnh của pháp luật về hủy việc kết hôn trái pháp luật. Vì lẽ đó, cần phải có những nghiên cứu để sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với thực tiễn cuộc sống. Chƣơng 2 NỘI DUNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ HỦY VIỆC KẾT HÔN TRÁI PHÁP LUẬT 2.1. Nguyên tắc xử lý đối với hủy việc kết hôn trái pháp luật Mọi trƣờng hợp kết hôn không tuân thủ một trong các điều kiện kết hôn do pháp luật quy định đều bị coi là kết hôn trái pháp luật. Về nguyên tắc, mối quan hệ đó không đƣợc Nhà nƣớc công nhận và bảo vệ. Thẩm quyền huỷ chỉ thuộc về một cơ quan Nhà nƣớc duy nhất có chức năng xét xử là Tòa án nhân dân. Tuy nhiên, hủy việc kết hôn trái pháp luật không những ảnh hƣởng trực tiếp tới cuộc sống của chủ thể đã thực hiện hành vi kết hôn trái pháp luật mà còn ảnh hƣởng tới gia đình, xã hội và đặc biệt là con cái họ. Vì vậy, khi xử lý các trƣờng hợp này, Tòa án phải có trách nhiệm làm rõ từng hành vi, chỉ ra từng hoàn cảnh vi phạm, phân tích mọi chi tiết, tính chất, mức độ vi phạm, tìm hiểu sâu sắc tâm lý chủ thể thực hiện hành vi vi phạm, đặc biệt, cần phải xem xét, đánh giá thực tế cuộc sống chung đó. Trên cơ sở đó áp dụng một cách linh hoạt các chế tài tƣơng ứng để có sự định đoạt thấu tình đạt lý nhằm đạt đƣợc mục tiêu chung. 2.2. Người có quyền yêu cầu Tòa án hủy viêc kết hôn trái pháp luật. Để hạn chế đƣợc tình trạng kết hôn trái pháp luật đang diễn ra ngày càng nhiều thì việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm điều kiện kết hôn có ý nghĩa rất quan trọng. Nhà nƣớc đã quy định cho những chủ thể có quyền yêu cầu cơ quan Tòa án hủy việc kết hôn trái pháp luật. Về nguyên tắc, Tòa án chỉ xem xét 12 giải quyết khi có đơn khởi kiện hoặc yêu cầu của cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức. Trong hủy việc kết hôn trái pháp luật, Luật Hôn nhân và gia đình quy định các cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền yêu cầu Tòa án hủy kết hôn trái pháp luật tại Điều 15. Theo điều luật trên chủ thể có quyền yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật rất rộng, gồm có bốn nhóm: bên bị cƣỡng ép, bị lừa dối kết hôn; Vợ, chồng, cha, mẹ, con của các bên kết hôn; Viện kiểm sát; và Ủy ban bảo vệ và chăm sóc trẻ em; Hội Liên hiệp Phụ nữ. 2.2.1. Bên bị cƣỡng ép, bị lừa dối kết hôn Bên bị cƣỡng ép, bị lừa dối kết hôn là nạn nhân trực tiếp của việc kết hôn trái pháp luật. Vì vậy, Luật Hôn nhân và gia đình đã quy định cho họ quyền trực tiếp yêu cầu Tòa án hoặc đề nghị Viện kiểm sát yêu cầu Tòa án hủy việc kết hôn trái pháp luật đó. Tại Nghị quyết số 02/2000/NQ-HĐTP ngày 23/12/2000 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao hƣớng dẫn các hành vi vi phạm khoản 2 điều 9 gồm các hành vi sau: hành vi ép buộc, hành vi lừa dối, hành vi cƣỡng ép và hành vi cản trở. Trong khi đó khoản 1 Điều 15 quy định chủ thể có quyền yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật là bên bị cƣỡng ép, bị lừa dối. Đối với ngƣời bị ép buộc kết hôn luật không quy định họ có quyền yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật. Nhƣ vậy, là đã thiếu cơ sở pháp lý để chủ thể này tự bảo vệ quyền lợi của mình. Ngoài ra, ngƣời bị cƣỡng ép, lừa dối có quyền yêu cầu nhƣng bản thân ngƣời cƣỡng ép, lừa dối, ép buộc thì có quyền yêu cầu huỷ việc kết hôn trái pháp luật của mình hay không. Theo quy định của điều luật này thì bản thân ngƣời đó không có quyền yêu cầu Toà án huỷ việc kết hôn trái pháp luật đó. Có thể xem đây là một điểm khuyết của quy định này, chƣa bao quát đƣợc hết mọi tình huống có thể xảy ra trên thực tế nên pháp luật đã không đƣa ra đƣợc biện pháp dự liệu. 2.2.2. Viện kiểm sát Khoản 2 Điều 15 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 quy định: "Viện kiểm sát theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự có 13 quyền yêu cầu Tòa án hủy việc kết hôn trái pháp luật do vi phạm quy định tại khoản 1 Điều 9 và Điều 10 của Luật này". Tuy nhiên, theo quy định tại khoản 1 Điều 162 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2005 (đƣợc sửa đổi, bổ sung năm 2011) chủ thể có quyền khởi kiện vụ án hôn nhân và gia đình không có Viện kiểm sát. Sự mâu thuẫn này là do quá trình lập pháp, cần nhanh chóng sửa đổi, khắc phục. 2.2.3. Ủy ban bảo vệ và chăm sóc trẻ em; Hội liên hiệp phụ nữ Theo quy định tại khoản 2 Điều 162 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2005 (đƣợc sửa đổi, bổ sung năm 2011) quy định: Cơ quan về dân số, gia đình và trẻ em, Hội liên hiệp phụ nữ trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có quyền khởi kiện vụ án về hôn nhân và gia đình trong trƣờng hợp do Luật Hôn nhân và gia đình quy định. Còn Ủy ban chăm sóc và bảo vệ trẻ em đã thay đổi về tổ chức nên cho đến nay vẫn chƣa có tổ chức nào thừa kế tƣ cách khởi kiện. Vì vậy việc thực hiện quy định về thẩm quyền yêu cầu của các cơ quan, tổ chức còn gặp nhiều khó khăn, dẫn đến việc thực thi quyền yêu cầu không có hiệu quả. Khoản 3 Điều 15 của Luật Hôn nhân và gia đình quy định cho các cơ quan, tổ chức có chức năng bảo vệ phụ nữ và trẻ em có quyền yêu cầu Toà án huỷ việc kết hôn trái pháp luật đối với trƣờng hợp vi phạm tại khoản 1 Điều 9 và Điều 10 Luật này. Tuy nhiên, đối với những vi phạm tại khoản 2 Điều 9 thì các cơ quan, tổ chức trên có quyền yêu cầu không? Thiết nghĩ Luật Hôn nhân và gia đình nên có sự bổ sung mở rộng phạm vi yêu cầu của các chủ thể để bảo đảm trong mọi trƣờng hợp quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong xã hội đƣợc bảo vệ. 2.2.4. Vợ, chồng, cha, mẹ , con cái của các bên kết hôn. Trƣờng hợp kết hôn trái pháp luật do vi phạm về độ tuổi kết hôn và các trƣờng hợp cấm kết hôn của Luật Hôn nhân và gia đình 14 thì vợ, chồng, cha, mẹ, con cái của ngƣời kết hôn trái pháp luật có quyền yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật đó. Tuy nhiên, ngƣời kết hôn trái pháp luật do vi phạm về độ tuổi nhƣng khi họ đủ tuổi thì họ có quyền yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật của mình không? Ngƣời mất năng lực hành vi dân sự tại thời điểm kết hôn nhƣng sau đó họ khỏi bệnh thì có quyền yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật không? Những chủ thể khác của trƣờng hợp vi phạm điều 10 Luật này có đƣợc quyền yêu cầu hay không thì pháp luật lại không có quy định... Nhƣ vậy, bản thân ngƣời trực tiếp tham gia quan hệ kết hôn trái pháp luật thì pháp luật lại không quy định cho họ có quyền yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật để tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Bên cạnh đó, đối với trƣờng hợp kết hôn trái pháp luật do vi phạm độ tuổi mà cha mẹ của ngƣời đó đều chết không hay ngƣời mất năng lực hành vi dân sự thì luật không quy định cho ngƣời giám hộ của họ có quyền yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật đó. Ngoài ra, trƣờng hợp ngƣời đang có vợ, có chồng mà kết hôn trái pháp luật với ngƣời khác, sau đó một bên chết, quan hệ thừa kế của ngƣời đó phát sinh. Để bảo vệ quyền thừa kế của mình thì những ngƣời thừa kế của họ có quyền yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật không? Vì vậy, pháp luật cần có quy định theo hƣớng mở rộng phạm vi ngƣời có quyền yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho những chủ thể trực tiếp tham gia quan hệ kết hôn trái pháp luật và những ngƣời liên quan khác. 2.3. Thẩm quyền của Tòa án và thủ tục huỷ việc kết hôn trái pháp luật. Điều 16 Luật Hôn nhân và gia đình quy định: “Theo yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức quy định tại Điều 15 của Luật này, Toà án xem xét và quyết định việc huỷ kết hôn trái pháp luật” . Nhƣ vậy, thẩm quyền huỷ việc kết hôn trái pháp luật thuộc về Toà án. Việc hủy kết hôn trái pháp luật đƣợc giải quyết theo thủ tục việc dân sự 15 đƣợc quy định tại Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2005. Theo đó thì Toà án nhân dân cấp huyện nơi cƣ trú của một trong bên hoặc Toà án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết huỷ việc kết hôn trái pháp luật. Việc xác định đúng thẩm quyền giải quyết có ý nghĩa rất quan trọng, tránh sự chồng chéo khi thực hiện nhiệm vụ, tạo điều kiện cho các bên yêu cầu tham gia tố tụng, bảo vệ đƣợc quyền và lợi ích hợp pháp của mình, tiết kiệm thời gian, công sức. Về thủ tục tố tụng, huỷ việc kết hôn trái pháp luật là một loại việc dân sự. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là khi giải quyết về con chung, tài sản chung, nếu hai bên đƣơng sự thoả thuận đƣợc với nhau thì Toà án công nhận sự thoả thuận đó. Nhƣng nếu hai bên không thống nhất đƣợc, tức là có tranh chấp, thì Toà án giải quyết nhƣ thế nào? Theo quan điểm của tác giả là nên tách ra thành hai, đối với yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật thì giải quyết theo trình tự việc dân sự; còn tranh chấp về con hoặc về tài sản thì giải quyết theo trình tự vụ án, để tránh việc chồng chéo trong quá trình thực hiện thủ tục tố tụng, ảnh hƣởng tới quyền tố tụng của các bên. 2.4. Căn cứ của hủy việc kết hôn trái pháp luật và đường lối giải quyết đối với các trường hợp kết hôn trái pháp luật. Căn cứ chung để hủy kết hôn trái pháp luật là dựa trên những dấu hiệu vi phạm điều kiện kết hôn do pháp luật quy định. 2.4.1. Kết hôn trái pháp luật do vi phạm độ tuổi kết hôn Khoản 1 Điều 9 Luật Hôn nhân và gia đình quy định về độ tuổi kết hôn đối với nam là từ hai mƣơi tuổi trở lên; đối với nữ là từ mƣời tám tuổi trở lên. Ở đây luật chỉ quy định độ tuổi tối thiếu mà không giới hạn độ tuổi tối đa đối với nam và nữ khi kết hôn. Độ tuổi kết hôn này đƣợc Nhà nƣớc ta duy trì ổn định từ khi có đạo luật đầu tiên về hôn nhân – gia đình là Luật Hôn nhân và gia đình năm 1959, đến năm 1989 và cho đến Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000. Về cách tính tuổi, tại Nghị quyết số 02/2000/NQ-HĐTP và Nghị định số 70/2001/NĐ-CP ngày 03/10/2001 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Hôn nhân và gia đình hƣớng dẫn: không 16 bắt buộc nam phải đủ 20 tuổi trở lên, nữ phải đủ 18 tuổi trở lên mới đƣợc kết hôn tức là nam đang ở tuổi 20, nữ đang ở tuổi 18 thì đủ điều kiện về tuổi kết hôn. Chỉ cần nam bƣớc sang tuổi 19 cộng thêm một ngày, nữ bƣớc sang tuổi 17 cộng thêm một ngày thì có thể kết hôn. Việc xác định độ tuổi, cơ quan đăng ký có thể căn cứ vào ngày khai sinh trong Sổ hộ khẩu của hai bên nam nữ để xác định. Tuy nhiên, qua thực tiễn thi hành, quy định này cũng đã phát sinh một số vấn đề. Về năng lực chủ thể, quy định về tuổi kết hôn hiện nay chƣa đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất với quy định về ngƣời đã thành niên trong các ngành luật khác nhƣ Bộ luật dân sự, Bộ luật Hình sự, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình. Ngoài ra, quy định về tuổi kết hôn cũng chƣa đồng bộ với các điều ƣớc quốc tế về giới và bình đẳng giới, ví dụ công ƣớc CEDAW về tuổi trẻ em và bình đẳng nam, nữ trong kết hôn. Việc quy định sự khác nhau trong tuổi kết hôn đối với nam và nữ vô tình thể hiện sự bất bình đẳng giới mà đây là vấn đề đang đƣợc xã hội quan tâm. Xử lý trƣờng hợp vi phạm độ tuổi kết hôn Toà án căn cứ từng trƣờng hợp cụ thể để quyết định huỷ hay không. Toà án xem xét và chỉ xử huỷ đối với những trƣờng hợp sau: Thứ nhất: Tại thời điểm có yêu cầu mà một bên hoặc cả hai bên vẫn chƣa đến tuổi kết hôn, tức là việc vi phạm vẫn đang tiếp diễn thì Toà án quyết định huỷ. Thứ hai: Tại thời điểm có yêu cầu cả hai bên đã đến tuổi kết hôn, tức là việc vi phạm của họ đã chấm dứt, họ đã thoả mãn đầy đủ các điều kiện về kết hôn do pháp luật quy định nhƣng cuộc sống của họ trong thời gian qua không có hạnh phúc, không có tình cảm vợ chồng, cuộc sống chung của họ không đạt đƣợc mục đích của hôn nhân thì Toà án quyết định huỷ việc kết hôn trái pháp luật đó. Trƣờng hợp kết hôn trái pháp luật do vi phạm độ tuổi nhƣng Toà án không quyết định huỷ. Đó là trƣờng hợp đến thời điểm có yêu cầu huỷ việc kết hôn trái pháp luật cả hai bên đã đến tuổi kết hôn, 17 trong thời gian đã qua họ chung sống bình thƣờng, đã có con, có tài sản chung thì không quyết định việc huỷ việc kết hôn trái pháp luật. Tức là tại thời điểm có yêu cầu việc vi phạm đã chấm dứt, cuộc sống chung của họ đạt đƣợc các tiêu chí gia đình hạnh phúc, tình cảm vợ chồng, có con chung, tài sản chung thì Toà án không quyết định huỷ. Trong trƣờng hợp đặc biệt "nếu phát sinh mâu thuẫn và có yêu cầu" của chính các bên đƣơng sự thì Toà án có thể giải quyết ly hôn. Quá trình giải quyết, việc xem xét tại thời điểm yêu cầu hành vi vi phạm còn tồn tại hay không có ý nghĩa rất quan trọng. Tuy nhiên, không phải trƣờng hợp nào hành vi vi phạm đã chấm dứt mà Tòa án không quyết định hủy việc kết hôn trái pháp luật của họ. Đó là trƣờng hợp yêu cầu hủy kết hôn trái pháp luật của ngƣời đã chết. Để giải quyết vấn đề này cần có cái nhìn khái quát từ nhiều góc độ. Kết hôn trái pháp luật là một sự kiện pháp lý làm phát sinh quan hệ bất hợp pháp và đƣợc thừa nhận bằng một đăng ký hợp pháp. Những quan hệ phát sinh đó là quan hệ về nhân thân, về tài sản, chỉ có quan hệ cha, mẹ - con là không ảnh hƣởng. Nhƣ vậy, khi có yêu cầu huỷ việc kết hôn trái pháp luật Toà án phải căn cứ vào từng trƣờng hợp, căn cứ vào việc vi phạm đó có còn tồn tại hay không, căn cứ vào cuộc sống từ khi chung sống có bình thƣờng không, con chung, tài sản chung không để có các quyết định cho phù hợp. 2.4.2. Kết hôn trái pháp luật do vi phạm sự tự nguyện Khoản 2 Điều 9 Luật Hôn nhân và gia đình quy định: “Việc kết hôn do nam, nữ tự quyết định, không bên nào đƣợc ép buộc, lừa dối bên nào; không ai đƣợc cƣỡng ép hoặc cản trở” . Đây cũng là một trong những nguyên tắc của chế độ hôn nhân gia đình Việt Nam đƣợc duy trì từ Sắc lệnh số 97-SL ngày 22/5/1950 của Chủ tịch nƣớc Việt Nam Dân chủ Cộng hoà về Sửa đổi một số quy lệ, chế định trong Dân luật, đến Luật Hôn nhân và gia đình năm 1959, năm 1986 và năm 2000. Nghị quyết số 02/2000/NQ-HĐTP hƣớng dẫn về vi phạm sự tự nguyện, tuy nhiên, hƣớng dẫn trên còn bộc lộ một số bất cập sau, 18 nghị quyết đã liệt kê các hành vi vi phạm sự tự nguyện kết hôn gồm hành vi ép buộc, hành vi lừa dối, hành vi cƣỡng ép, theo quy định của khoản 2 Điều 9, vi phạm sự tự nguyện còn có hành vi cản trở. Nhƣ vậy, Nghị quyết đã liệt kê thiếu hành vi cản trở việc kết hôn tự nguyện. Mặt khác, văn bản này không đƣa ra khái niệm ép buộc kết hôn, lừa dối kết hôn, cƣỡng ép kết hôn; không chỉ ra đƣợc sự khác nhau giữa hành vi ép buộc kết hôn với hành vi cƣỡng ép kết hôn. Ngoài ra, tại khoản 2 Điều 4 Luật Hôn nhân và gia đình có đƣa ra khái niệm "kết hôn giả tạo". Có ý kiến cho rằng, nên quy định kết hôn giả tạo là trƣờng hợp kết hôn trái pháp luật do vi phạm sự tự nguyện kết hôn. Nghị quyết số 02/2000/NQ-HĐTP hƣớng dẫn về đƣờng lối giải quyết hủy việc kết hôn trái pháp luật do vi phạm sự tự nguyện. Trƣờng hợp kết hôn do vi phạm sự tự nguyện pháp luật cũng có quy định hết sức linh hoạt, mềm dẻo. Khi giải quyết Toà án phải xem xét ý chí của "nạn nhân" xem họ có biết việc bị ép buộc, lừa dối, cƣỡng ép chƣa. Nếu đã biết mà họ thông cảm, đồng ý tiếp tục chung sống và chung sống hoà thuận thì không cần thiết phải huỷ vì kết quả của việc kết hôn đã phù hợp với mục đích của hôn nhân và có thể công nhận hôn nhân hợp pháp. Nếu sau khi kết hôn mà cuộc sống không hạnh phúc, không có tình cảm thì việc huỷ kết hôn trái pháp luật là đúng đắn. Tuy nhiên, trên thực tế, việc áp dụng điều luật này còn bộc lộ nhiều bất cập. Bởi, theo pháp luật tố tụng dân sự khi đƣơng sự yêu cầu thì họ còn phải có nghĩa vụ xuất trình chứng cứ chứng minh cho yêu cầu của mình là có căn cứ. Việc chứng minh yếu tố bị ép buộc, bị lừa dối hoặc bị cƣỡng ép kết hôn đôi khi là khó khăn đối với đƣơng sự. Nhƣ vậy, huỷ kết hôn trái pháp luật đối với trƣờng hợp này là không có tính khả thi. 2.4.3. Kết hôn trái pháp luật do vi phạm các trƣờng hợp cấm kết hôn. - Vi phạm điều kiện cấm kết hôn đối với người đang có vợ, có chồng. 19 Hôn nhân một vợ một chồng là một trong những nguyên tắc cơ bản của chế độ hôn nhân gia đình Việt Nam. Điều 64 Hiến pháp năm 1992 khẳng định “Nhà nƣớc bảo hộ hôn nhân và gia đình, hôn nhân theo nguyên tắc tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng bình đẳng” . Pháp luật quy định rõ chỉ những ngƣời chƣa kết hôn, ngƣời đã kết hôn nhƣng vợ hoặc chồng đã chết hoặc bị Tòa án tuyên bố là đã chết hoặc đã ly hôn thì mới có quyền kết hôn với ngƣời khác. Trƣớc khi Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 có hiệu lực Nhà nƣớc ta vẫn thừa nhận hai trƣờng hợp "hôn nhân thực tế" nam nữ chung sống với nhau nhƣ vợ chồng mà không đăng ký kết hôn là hôn nhân hợp pháp. Thứ nhất là trƣờng hợp chung sống với nhau nhƣ vợ chồng từ trƣớc ngày 03/1/1987; Thứ hai là trƣờng hợp chung sống với nhau nhƣ vợ chồng từ ngày 03/1/1987 đến trƣớc ngày 01/01/2003. Tuy nhiên, một vấn đề đặt ra những ngƣời này vì không đăng ký kết hôn thì họ có thể đi đăng ký kết hôn với ngƣời khác hoặc một ngƣời chung sống nhƣ vợ chồng với hai ngƣời trƣớc ngày 03/1/1987 thì hôn nhân nào đƣợc công nhận là hợp pháp. Nhƣ vậy, pháp luật cần đƣa ra biện pháp để dự liệu đối với các trƣờng hợp này để có biện pháp giải quyết. Trƣờng hợp thứ hai, khi một ngƣời đang có vợ hoặc có chồng, nhƣng tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài mà đã kết hôn với ngƣời khác, thì lần kết hôn sau là kết hôn trái pháp luật. Tuy nhiên, khi có yêu cầu huỷ việc kết hôn trái pháp luật họ đã ly hôn với vợ hoặc chồng của lần kết hôn trƣớc, thì không quyết định huỷ việc kết hôn trái pháp luật đối với lần kết hôn sau. Tuy nhiên, trên thực tế có trƣờng hợp ngƣời vợ hoặc chồng ngoại tình nên không quan tâm, yêu thƣơng vợ con dẫn đến tình trạng vợ chồng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài và đã kết hôn trái pháp luật với ngƣời tình, sau đó, gây áp lực với ngƣời vợ hoặc chồng hợp pháp để giải quyết ly hôn thì khi có yêu cầu huỷ việc kết hôn trái pháp luật, Toà án sẽ giải quyết thế nào? - Vi phạm điều kiện cấm kết hôn đối với người mất năng lực hành vi dân sự 20 Ngƣời mất năng lực hành vi dân sự là ngƣời do bị mắc bệnh tâm thần hoặc mắc các bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ đƣợc hành vi của mình. Pháp luật quy định cấm ngƣời mất năng lực hành vi dân sự kết hôn là xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Mặt khác, Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định: “mọi giao dịch dân sự của ngƣời mất năng lực hành vi dân sự do ngƣời đại diện theo pháp luật xác lập và thực hiện”. Trong khi đó, pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam không quy định chế định đại diện trong quan hệ hôn nhân và gia đình, bởi quyền kết hôn và ly hôn là quyền nhân thân gắn với bản thân mỗi ngƣời mà không thể chuyển giao, không thể ủy quyền, nên không thể có trƣờng hợp ngƣời đại diện đứng ra kết hôn thay cho ngƣời mất năng lực hành vi dân sự. - Vi phạm điều kiện cấm kết hôn giữa những người cùng dòng máu về trực hệ; giữa những người có họ trong phạm vi ba đời. Việc các nhà lập pháp quy định cấm kết hôn giữa những ngƣời trên là dựa trên cơ sở khoa học và cơ sở đạo đức. Cụ thể, với mục tiêu bảo đảm cho sự phát triển của nòi giống và duy trì các giá trị tốt đẹp của truyền thống gia đình Luật hôn nhân và gia đình quy định việc kết hôn giữa những ngƣời có cùng dòng máu về trực hệ; giữa những ngƣời có họ trong phạm vi ba đời là trái pháp luật và là căn cứ để Toà án huỷ việc kết hôn trái pháp luật đó. - Vi phạm điều kiện cấm kết hôn giữa cha, mẹ nuôi với con nuôi, giữa người đã từng là cha mẹ nuôi với con nuôi, bố chồng với con dâu, mẹ vợ với con rể, bố dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng. Những ngƣời trên là những ngƣời có quan hệ nuôi dƣỡng và quan hệ thích thuộc. Giữa cha, mẹ nuôi với con nuôi mặc dù giữa họ không có quan hệ huyết thống nhƣng trong mối quan hệ pháp lý cha, mẹ - con, họ có vị trí, quyền và nghĩa vụ nhƣ cha, mẹ đẻ với con đẻ. Mối quan hệ này thƣờng đƣợc xác lập đối với những ngƣời có hoàn cảnh đặc biệt. Vì vậy, quy định này thể hiện sự nhân đạo của Nhà nƣớc ta, bảo đảm quyền lợi cho cha, mẹ nuôi, con nuôi. Ngoài ra, 21 còn là biện pháp nhằm ngăn chặn những hiện tƣợng lợi dụng mối quan hệ phụ thuộc để cƣỡng ép kết hôn. Trong mọi trƣờng hợp khi có sự vi phạm về điều cấm kết hôn giữa những ngƣời cùng dòng máu v

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdflds_pham_thi_lan_anh_huy_viec_ket_hon_trai_phap_luattheo_luat_hon_nhan_va_giadinh_viet_nam_nam_2000.pdf
Tài liệu liên quan