Tóm tắt Luận án Nghiên cứu phản ứng đồng phân hóa n - Pentane, nhexane làm chất nền octane cao cho xăng trên xúc tác lưỡng chức

Ở cùng điều kiện phản ứng, đồng phân hóa n-pentane có nhiệt độ tối ưu cao

hơn n-hexane. Tuy ở nhiệt độ tối ưu thấp hơn, nhưng độ chuyển hóa của nhexane cao hơn so với n-pentane. Ngược lại, độ chọn lọc đồng phân của nhexane lại thấp hơn n-pentane (bảng 6.1). Ở cùng nhiệt độ tối ưu 250 oC và

cùng nồng độ tổng của hydrocarbon trong nguyên liệu (9,2 %) độ chuyển hóa

của hỗn hợp n-pentane + n-hexane cao hơn so với đơn n-hexane. Ngoài ra, độ

chọn lọc đồng phân hóa trong phản ứng với nguyên liệu hỗn hợp cao hơn so với

đơn nguyên liệu n-hexane dẫn đến trong phản ứng hỗn hợp có hiệu suất tạo

đồng phân và RON của sản phẩm cao hơn và độ bền của xúc tác cao hơn trong

phản ứng đồng phân hóa đơn n-hexane. Ở 7 atm hoạt tính và độ bền xúc tác

tăng so với ở áp suất 1 atm. Ở điều kiện này xúc tác Pd/HZSM5 thể hiện tính

chất vượt trội so với xúc tác Pt/HZSM5.

pdf25 trang | Chia sẻ: honganh20 | Ngày: 01/03/2022 | Lượt xem: 133 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Tóm tắt Luận án Nghiên cứu phản ứng đồng phân hóa n - Pentane, nhexane làm chất nền octane cao cho xăng trên xúc tác lưỡng chức, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
úc tác trong phản ứng đồng phân hóa n-hexane và hỗn hợp n- pentane + n-hexane được xác định trên sơ đồ dòng vi lượng. Trước khi tham gia phản ứng xúc tác được xử lý trong dòng hydro với lưu lượng 3 L/h ở 400 oC đối với xúc tác Pd, 500 oC với xúc tác Pt trong 2 h. Phản ứng được khảo sát trong vùng nhiệt độ 225 oC đến 400 oC với bước nhảy 25 oC ở áp suất 1 atm và 7 atm với tốc độ thể tích (GHSV) 2698 h-1. Động học phản ứng đồng phân hóa n-hexane được nghiên cứu trên 4 xúc tác đại diện, có độ bền cao, gồm 0,35Pt/HZSM5, 0,35Pt1,09Ni/HZSM, 0,8Pd1,09Ni/HZSM5, 0,8Pd1,25Co/HZSM5 theo phương pháp dòng tuần hoàn ở áp suất khí quyển, trong khoảng nhiệt độ 215 - 300 oC, tốc độ dòng khí thay đổi trong khoảng: 3 - 43,5 L/h, lượng xúc tác: 0,2 - 2 g, áp suất riêng phần ban đầu của hydro, n-hexane, và isohexane lần lượt trong khoảng 307 - 718 hPa, 33,3 - 137 hPa, và 0 - 20,8 hPa. 3.5 Nghiên cứu cơ chế phản ứng bằng phương pháp hưởng ứng nhất thời (Transient response –TR) Cơ chế phản ứng được đề xuất dựa trên phổ hưởng ứng kết hợp với động học của phản ứng. Nghiên cứu phản ứng trong trạng thái không ổn định bằng phương pháp TR được thực hiện trên sơ đồ thể tích nhỏ (2 ml) kết nối máy sắc ký ghép khối phổ và tần độ quét 0,1 s trên các xúc tác: 0,35Pt/HZSM5, 0,35Pt- 1,09Ni/HZSM5, 0,8Pd/HZSM5, và 0,8Pd-1,09Ni/HZSM5. CHƯƠNG 4 NGHIÊN CỨU TÍNH CHẤT VÀ HOẠT TÍNH ĐỒNG PHÂN HÓA n-HEXANE CỦA CÁC XÚC TÁC Pd VÀ Pt Luận án đã điều chế 14 chất mang và 57 xúc tác Pd và Pt khác nhau cho phản ứng đồng phân hóa n-hexane và hỗn hợp n-pentane + n-hexane. 6 4.1 Nghiên cứu lựa chọn chất mang thích hợp 4.1.1. Ảnh hưởng của nhiệt độ nung NH4ZSM5 Bảng 4.1. Kích thước cluster Pd (dPd), độ phân tán của Pd (γPd) đo theo HPC, mật độ tâm acid yếu (mmol NH3/100gxt), tỷ lệ tâm kim loại: tâm acid (nkl: na), độ chuyển hóa n-hexane (X), độ chọn lọc (S) và hiệu suất tạo đồng phân (Y), giá trị RON của sản phẩm và độ bền (τ) của các xúc tác Pd ở nhiệt độ tối ưu (Ttư) ở 1 atm. Xúc tác dPd nm γPd % Độ acid mmol NH3/100gxt nkl: na Ttư oC X % S % Y % RON τ giờ 0,8Pd/HZSM5-400 18,4 6,29 - - 250 44 87 39 42,0 - 0,8Pd/HZSM5-450 7,5 15,34 84,25 0,014 275 31 33 10 31,4 - 0,8Pd/HZSM5-500 5,0 23,3 78,92 0,022 275 66 76 50 58,5 1 0,8Pd/HZSM5-550 4,1 28,19 54,55 0,039 275 53 93 50 51,6 - 0,8Pd/HY 7,3 15,95 101,29 0,012 350 32 59 17 30,0 - Kết quả bảng 4.1 cho thấy, khi tăng nhiệt độ nung chất mang NH4ZSM5 để tạo HZSM5, mật độ tâm acid yếu của xúc tác giảm do diễn ra quá trình dealumin hóa, dẫn tới tỷ lệ tâm kim loại: tâm acid tăng, tiến đến tỷ lệ thích hợp cho phản ứng đồng phân hóa, hoạt tính xúc tác tăng. Xúc tác Pd/HZSM5-500 có hoạt tính cao nhất được chọn cho nghiên cứu tiếp theo. 4.1.2. Ảnh hưởng của sự pha trộn chất mang -Al2O3 với HY và HZSM5 Bảng 4.2. Mật độ tâm kim loại (nkl), mật độ tâm acid (na), tỷ lệ tâm kim loại: tâm acid (nkl: na), hoạt tính xúc tác ở nhiệt độ tối ưu và 1atm. Xúc tác nkl µmol/g na µmol/g nkl: na Ttư oC X % S % Y % RON τ giờ 0,8Pd/Al - - - 400 18 92 6,7 - - 0,8Pd/Al-HY(3:1) 3,4 94,7 0,036 325 29,1 91,9 27,2 - - 0,8Pd/Al-HY (2,5:1) - - - 325 38,3 94,1 36,0 - 23,7 0,8Pd/Al-HY (2:1) 14,2 575,1 0,025 300 19,2 90,3 24,5 - - 0,8Pd/Al-HY (1:1) - - - 375 26,8 83,1 22,9 - - 0,8Pd/Al-HY (1:2) - - - 325 34,4 72,4 26,1 - - 0,8Pd/HY - - - 350 32,1 59,2 19,0 - 1,25 0,8Pd/Al-HZSM5(2:1) 12,1 1013 0,012 275 38 88 33,4 37,7 - 0,8Pd/Al-HZSM5(1:1) - - - 300 65 71 46,2 43 1,5 0,8Pd/Al-HZSM5(1:2) 10,3 819 0,013 275 31 75 23,3 42,7 - 0,8Pd/HZSM5 17,6 789,2 0,022 275 66 76 50,2 58,5 1 Trộn Al2O3 với zeolite làm giảm mật độ tâm acid của các xúc tác, do đó độ bền của các xúc tác trên chất mang hỗn hợp cao hơn xúc tác mang trên zeolite tương ứng. Xúc tác trên chất mang hỗn hợp với tỷ phần zeolite tối ưu Pd/Al- HY(2,5:1) cho độ chuyển hóa, độ lựa chọn và hiệu suất thu hồi đồng phân cao hơn so với Pd/HY. Trong khi đó, Pd/Al-HZSM5(1:1) lại có hoạt tính thấp hơn so với Pd/HZSM5. Với kết quả này có thể cho rằng đối với xúc tác Pd tỷ lệ tâm 7 kim loại: tâm acid tối thiểu là 0,022 (bảng 4.2). Kết quả phần nghiên cứu này đã xác định được thành phần chất mang tối ưu đối với xúc tác Pd là HZSM5-500 và Al-HY (2,5:1). Tiếp theo đây sử dụng xúc tác trên chất mang tối ưu và để thuận tiện HZSM5-500 được ký hiệu là HZSM5. 4.2 Ảnh hưởng của hàm lượng Pd Bảng 4.3. Độ phân tán (Pd), kích thước cluster Pd (dPd) theo HPC, mật độ tâm acid yếu, tỷ lệ tâm kim loại: tâm acid (nkl: na), hoạt tính xúc tác. Xúc tác γPd % dPd nm Độ acid mmol NH3/100gxt nkl: na X % S % Y % RON 0,4Pd/HZSM5 - - - - 42,05 71,12 29,82 35,43 0,6Pd/HZSM5 - - - - 49,54 73,27 36,16 38,38 0,8Pd/HZSM5 23,3 05,0 78,92 0,022 56,90 86,50 49,30 49,50 1,0Pd/HZSM5 - - - - 56,59 71,72 40,52 40,59 1,2Pd/HZSM5 03,6 31,8 63,40 0,006 59,60 74,39 44,21 42,81 Tăng hàm lượng Pd hiệu suất tạo isohexane tăng và đạt giá trị tối ưu là 49,3 % khi hàm lượng Pd là 0,8 %, tiếp tục tăng hàm lượng Pd hiệu suất đồng phân giảm. Hàm lượng kim loại tối ưu là 0,8 %kl (bảng 4.3). 4.3 Hoạt tính hệ xúc tác Pt Bảng 4.4. Kích thước cluster Pd (dPt), độ phân tán (γPt) theo HPC, mật độ tâm acid yếu, tỷ lệ tâm kim loại: tâm acid (nkl: na), hoạt tính xúc tác. Xúc tác dPt nm γPt % Độ acid mmolNH3 /100gxt nkl: na Ttư oC X % S % Y % RON  giờ 0,10Pt/HZSM5 - - 82,32 - 225 29,6 84,5 25,0 48,6 - 0,15Pt/HZSM5 1,22 97,56 59,42 0,013 250 40,7 48,7 19,8 42,4 1 0,35Pt/HZSM5 1,55 76,99 41,84 0,033 250 59,2 85,2 50,5 51,0 3 0,45Pt/HZSM5 1,70 69,85 - - 225 60,6 96,4 58,4 61,6 4 0,60Pt/HZSM5 2,39 49,68 39,31 0,039 250 74,2 85,6 63,5 64,6 - 0,35Pt/Al- HY(2,5:1) 1,7 70,05 32,17 0,039 350 76,0 85,4 65,4 56,0 23,7 Ở nhiệt độ tối ưu, khi tăng hàm lượng Pt từ 0,1 % lên 0,6 % độ chuyển hóa n- hexane tăng, trong khi độ chọn lọc duy trì ở mức cao. Khi tăng hàm lượng Pt từ 0,1 % lên 0,35 % độ chuyển hóa thay đổi mạnh, nhưng tiếp tục tăng hàm lượng Pt đến 0,6 % hoạt tính tăng chậm hơn. Do đó chọn hàm lượng Pt là 0,35 % để điều chế xúc tác mang trên Al-HY(2,5:1) (bảng 4.4). Xúc tác 0,35Pt/Al- HY(2,5:1) có hoạt tính cao nhất trong các xúc tác Pt, có hiệu suất đồng phân 8 đạt 65,4 % và độ bền 23,7 giờ, trong khi xúc tác 0,35 %Pt/HZSM5 chỉ làm việc ổn định trong 3 giờ. So sánh hoạt tính của xúc tác Pt và Pd trong đồng phân hóa n-hexane ở 1 atm Theo kết quả thu được hoạt tính xúc tác được sắp xếp theo thứ tự sau: 0,35Pt/Al-HY(2,5:1) > 0,35Pt/HZSM5 > 0,8Pd/HZSM5 > 0,8Pd/Al-HY(2,5:1). Trong bốn xúc tác tốt nhất, hai xúc tác Pt mang trên các chất mang khác nhau có hoạt tính cao hơn xúc tác Pd. Xúc tác Pd và Pt mang trên HZSM5 có nhiệt độ tối ưu thấp hơn. Điều này cho thấy nhiệt độ phản ứng tối ưu do chất mang quyết định. Nhiệt độ phản ứng tối ưu của các xúc tác Pd và Pt trên chất mang tăng theo thứ tự sau: HZSM5 (275 oC) < Al+HY (325 oC) < HY (350 oC) < Al (400 o C). 4.4 Ảnh hưởng của phụ gia lên hoạt tính của xúc tác Pd và Pt 4.4.1. Xác định thành phần tối ưu của phụ gia Xúc tác Pd/HZSM5 có hoạt tính cao cho phản ứng đồng phân hóa ở nhiệt độ và áp suất thấp. Tuy nhiên, độ bền của xúc tác này còn thấp. Để tăng hoạt tính và độ bền của xúc tác Pd, luận án đã sử dụng phụ gia. Kết quả nghiên cứu xác định được hàm lượng tối ưu của các phụ gia cho xúc tác 0,8Pd/HZSM5 như sau: 1,09 %Ni, 1,1 %Re, 1,25 %Co; 1,25 %Fe, và 1,05 %Cu. 4.4.2. Ảnh hưởng của bản chất phụ gia Xúc tác biến tính bằng Co và Ni có độ bền tăng đáng kể so với xúc tác đơn kim loại Pd/HZSM5. Hoạt tính của chúng không đổi sau hơn 30 giờ làm việc (bảng 4.5), do kim loại thứ hai đã tạo ra hai hiệu ứng hình học và điện tử. Phụ gia phân tán nhỏ hạt Pd thành các quần thể kích thước khoảng 5 nm phân bố đều trên nền chất mang HZSM5 (bảng 4.6), tạo điều kiện thuận lợi cho hiệu ứng chảy tràn hydro. Bên cạnh đó, hiệu ứng điện tử giữa Pd với Co và Ni cũng giúp cho Pd trở nên có ái lực hơn với tác chất và hydro, thuận lợi cho phản ứng và làm tăng hoạt tính xúc tác. 9 Bảng 4.5. Độ chuyển hóa (X), độ chọn lọc (S), hiệu suất (Y), độ bền (τ), và hàm lượng cốc (C) của các xúc tác ở nhiệt độ tối ưu (Ttư) và 1 atm. Xúc tác Ttư oC X % S % Y % RON  giờ C % 0,8Pd/HZSM5 250 56,9 86,5 49,3 49,5 1 0,16 0,8Pd-1,25Co/HZSM5 250 59,9 93,6 56,1 52 > 30 1,02 0,8Pd-1,09Ni/HZSM5 250 60,3 90,6 54,3 - > 30 1,54 0,8Pd-1,25Fe/HZSM5 250 65,9 89,1 58,7 56,5 16 0,97 0,8Pd-1,1Re/HZSM5 250 64,3 92,9 59,7 58,2 9 3,29 0,8Pd-1,05Cu/HZSM5 250 46,2 83,1 38,5 - 1 0,62 0,35Pt/HZSM5 250 59,2 85,2 50,5 51,0 3 - 0,35Pt-1,09Ni/HZSM5 250 72,2 89,5 64,6 - 12 2,84 0,35Pt/Al-HY(2,5:1) 350 76 85,4 65,4 56,0 23,7 - Bảng 4.6. Kích thước cluster kim loại theo ảnh TEM (dTEM), lượng hydro hấp phụ theo HPC, mật độ tâm acid (Tmax, TPD) của các xúc tác. Xúc tác dTEM nm H2 hấp phụ µmol H2/gxt Mật độ tâm acid, mmolNH3/100 gxt Yếu Tbình Mạnh Tổng 0,8Pd/HZSM5 7,36 8,8 206 oC 273 oC 462 oC - - 78,9 10,1 47,1 - 134,8 0,8Pd-1,25Co/HZSM5 4,60 22,7 209 oC 283 oC 420 oC - - 88,1 6,0 42,2 - 136,3 0,8Pd-1,09Ni/HZSM5 5,10 15,8 193 oC 248 oC 433 oC 505 oC - 96,3 79,1 79,9 53,6 308,9 0,8Pd-1,25Fe/HZSM5 5,17 2,2 204 oC 263 oC 467 oC - - 64,8 7,8 56,7 - 129,3 0,8Pd-1,1Re/HZSM5 4,93 1,4 215 oC 283 oC 446 oC 536 oC - 101,8 7,7 41,6 6,6 157,7 0,8Pd-1,05Cu/HZSM5 5-11,08 1,6 201 oC 290 oC 455 oC - - 86,1 6,0 59,1 - 151,2 0,35Pt/HZSM5 1,63 6,9 205oC - 423 oC - - 41,84 - 12,72 - 54,56 0,35Pt-1,09Ni/HZSM5 1,28 5,4 197 oC - 466 oC - - 95,77 - 53,41 - 149,18 Hiệu ứng điện tử còn giúp cho quá trình khử Co và Ni diễn ra dễ dàng, nên Co và Ni tồn tại hoàn toàn ở pha kim loại có ái lực cao với hydro, hỗ trợ cho phản ứng đồng phân hóa (hình 4.1). Xúc tác biến tính bằng Co và Ni có lượng hydro hấp phụ cao (bảng 4.6). Do đó chúng có hoạt tính cao, với độ chuyển hóa ~ 60 %, độ chọn lọc ~ 94 %, và độ bền cao ở 250 oC (xem bảng 4.5). Ngoài ra, các phụ gia còn làm tăng độ bền kháng cốc của xúc tác, nên phần lớn xúc tác không giảm hoạt tính khi hàm lượng cốc tạo thành khoảng 1 - 3 %, trong khi xúc tác 0,8Pd/HZSM5 mất hoạt tính khi lượng cốc tạo thành chỉ là 0,16 %. 10 a) 1) 0,8Pd/HZSM5; 2) 1,25Fe/HZSM5; 3) 0,8Pd-1,25Fe/HZSM5; 4) 1,1Re/HZSM5; 5) 0,8Pd-1,1Re/HZSM5. b) 1) 1,25Co/HZSM5; 2)0,8Pd-1,25Co/HZSM5; 3) 1,09Ni/HZSM5; 4)0,8Pd-1,09Ni/HZSM5; 5) 1,05Cu/HZSM5; 6) 0,8Pd-1,05Cu/HZSM5; 7) 0,35Pt/HZSM5; 8)0,35Pt-1,09Ni/HZSM5. Hình 4.1. Giản đồ TPR của các xúc tác. Nhìn chung việc biến tính xúc tác 0,8Pd/HZSM5 bằng Ni hoặc Co tạo ra xúc tác lưỡng kim loại vừa có hoạt tính trội hơn vừa có độ bền cao hơn hẳn so với xúc tác đơn kim loại 0,8Pd/HZSM5 và 0,35Pt/HZSM5. Thành công đặc biệt của luận án là đã tạo được hệ xúc tác Pd biến tính Ni hoặc Co có hoạt tính không thua kém xúc tác Pt, nhưng có độ bền cao hơn nhiều so với xúc tác 0,35Pt-M/HZSM5. 4.5 Ảnh hưởng của áp suất phản ứng 4.5.1. Ảnh hưởng của áp suất phản ứng đến hoạt tính xúc tác trong đồng phân hóa n-hexane. Độ chuyển hóa n-hexane, độ chọn lọc isohexane, và độ bền của các xúc tác khi tiến hành phản ứng ở áp suất tổng 7 atm vượt trội hơn hẳn so với khi tiến hành ở áp suất 1 atm (bảng 4.7). 11 Bảng 4.7. So sánh hoạt tính, RON của sản phẩm lỏng, độ bền (τ) của các xúc tác điển hình trong đồng phân hóa n-C6 ở nhiệt độ tối ưu (Ttư) ở 1 atm và 7 atm. Xúc tác P atm Ttư oC X % S % Y % RON  giờ Xúc tác Pd 0,8Pd/HY 1 350 32 59 18,9 30 1,25 7 300 82 85 69,7 57 14 0,8Pd/Al-HY(2,5:1) 1 350 39 90 35,1 43 3 7 325 79 84 66,4 58 >34 0,8Pd/HZSM5 1 275 66 76 50,2 58,5 1,0 7 250 79 98 77,4 65,5 > 30 Xúc tác Pt 0,10Pt/HZSM5 1 225 30 85 25,0 48,6 - 7 275 81 94 76,1 71,5 - 0,15Pt/HZSM5 1 250 41 49 19,8 42,4 1 7 250 80 98 78,8 75,8 > 31 0,35Pt/HZSM5 1 250 59 85 50,5 51,0 3 7 275 76 99 75,5 73 > 50 0,45Pt/HZSM5 1 225 61 96 58 61,6 4 7 275 80 98 78,4 75,2 > 50 0,60Pt/HZSM5 1 250 74 86 63,5 64,6 - 7 250 79 99 78,3 72,1 - 0,35Pt/Al-HY(2,5:1) 1 350 76 85 65 56 23,7 7 325 82 81 69,7 60 >34 4.5.2. Ảnh hưởng của áp suất phản ứng đến hoạt tính xúc tác trong đồng phân hóa hỗn hợp n-pentane + n-hexane. Bảng 4.8. Hoạt tính xúc tác trong đồng phân hóa hỗn hợp ở 1atm và 7 atm. Đặc điểm chung của các xúc tác khi làm việc ở áp suất cao là độ bền của các xúc tác đều tăng (bảng 4.8). Ở 1 atm xúc tác 0,35Pt/HZSM5 có hiệu suất đồng phân hóa cao nhất và sản phẩm có RON cao nhất, nhưng ở 7 atm xúc tác 0,8Pd/HZSM5 trở thành xúc tác có hiệu suất tạo isomer và RON cao nhất. Ở 7 Xúc tác P atm Ttư oC X % YisoC6 % YisoC5 % Yiso % Siso % RON  giờ 0,8Pd/HZSM5 1 250 57 67 33 51 89 63,1 7 7 275 76 79 67 73 96 71 >35,5 0,8Pd/Al-HY(2,5:1) 1 325 34 49 18 34 100 59,0 4 7 350 61 71 42 56 92 66 >32,5 0,35Pt/HZSM5 1 250 63 75 45,6 60,3 95 68,5 > 30 7 300 77 64 48 56 73 69  30,5 0,35Pt/Al-HY(2,5:1) 1 350 61 70 42 55 90 66,7 24 7 325 79 42 34 37 47 69 > 33 12 atm và ngay ở 275 oC trên xúc tác 0,8 %Pd/HZSM5 hiệu suất isohexane có thể đạt tới ~ 73 %, sản phẩm lỏng có RON 71 và xúc tác có độ bền hoạt động cao. CHƯƠNG 5 ĐỘNG HỌC VÀ CƠ CHẾ PHẢN ỨNG ĐỒNG PHÂN HÓA N-HEXANE Ở ÁP SUẤT KHÍ QUYỂN 5.1 Động học phản ứng đồng phân hóa n-hexane ở áp suất khí quyển Động học của phản ứng đồng phân hóa n-hexane được nghiên cứu trên bốn xúc tác có hoạt tính và độ bền cao nhất là 0,35Pt/HZSM5 và 0,35Pt- 1,09Ni/HZSM5, 0,8Pd-1,09Ni/HZSM5 và 0,8Pd-1,25Co/HZSM5. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự phụ thuộc tốc độ phản ứng vào nhiệt độ (lgr = f(1/T)) trong hệ tọa độ Arrhenius trên cả bốn xúc tác không tuyến tính, chứng tỏ phương trình tốc độ phản ứng có dạng phân số. Hình 5.1. Sự phụ thuộc của tốc độ phản ứng (r) vào áp suất n-C6 (PnC6) trên 0,8Pd-1,09Ni/HZSM5 và 0,8Pd-1,25Co/HZSM5. Hình 5.2. Sự phụ thuộc của tốc độ phản ứng (r) vào áp suất H2 (PH2) trên 0,8Pd-1,09Ni/HZSM5 và 0,8Pd- 1,25Co/HZSM5. Tốc độ phản ứng tăng khi áp suất riêng phần của n-hexane và hydro tăng (hình 5.1 và 5.2). Vậy trên các xúc tác này ở áp suất 1 atm, hydro có ảnh hưởng dương đối với tốc độ phản ứng. Đặc điểm phụ thuộc này cho phép dự đoán Pn- C6 và PH2 tham gia trong phương trình tốc độ phản ứng ở cả tử và mẫu số. Đồ thị biểu diễn sự phụ thuộc của tốc độ phản ứng (r) vào độ chuyển hóa n- hexane (X) có dạng đường cong lõm, chứng tỏ sản phẩm kìm hãm phản ứng. Sự phụ thuộc của đại lượng nghịch đảo tốc độ phản ứng (1/r) vào áp suất riêng 13 phần isohexane (PisoC6) (hình 5.3) có dạng tuyến tính, cho thấy PisoC6 chỉ tham gia vào mẫu số của phương trình động học với số mũ có khả năng là 1. Hình 5.3. Sự phụ thuộc của đại lượng nghịch đảo tốc độ phản ứng đồng phân hóa n-hexane (1/r) vào áp suất riêng phần của isohexane (PisoC6) trên hai xúc tác 0,8Pd-1,09Ni/HZSM5 và 0,8Pd-1,25Co/HZSM5. Từ các kết quả trên, phương trình động học tổng quát của phản ứng đồng phân hóa n-hexane trên bốn xúc tác ở áp suất khí quyển, trong vùng nhiệt độ 215 oC - 300 oC được đề xuất như sau: (5.1) ( (4.1) Tính toán số liệu thực nghiệm theo phương pháp bình phương cực tiểu với công cụ Solver trong Excel cho phương trình động học có dạng: (5.2) (4.2) Giá trị của các hằng số động học của phản ứng trên bốn xúc tác được nêu trong bảng 5.1. Kết quả cho thấy, động học phản ứng đồng phân hóa n-hexane trên các xúc tác lưỡng chức năng chứa kim loại Pt hoặc Pd mang trên HZSM5 không phụ thuộc vào thành phần xúc tác cũng như phụ gia và biểu thức 5.2 là phương trình động học chung cho phản ứng trên các xúc tác khác nhau. Quy luật chung của phản    24n 14H6nC 4m 2H4 l 14H6iC3 2m 2H2 1n 14H6nC1 m 2H n 14H6nC )PPkPkPkPkC( PkP r 14H6iC3 5,0 2H214H6nC1 5,0 2H14H6nC PkPkPk1 PkP r    14 ứng trên các xúc tác này là n-hexane và hydro có ảnh hưởng tích cực đến tốc độ phản ứng. Chúng tham gia vào phản ứng ở trạng thái hấp phụ, trong đó hydro ở dạng nguyên tử, còn n-hexane dạng phân tử và phản ứng diễn ra trong vùng che phủ trung bình ( = 0,5). Hệ số hấp phụ của các chất trên tất cả các xúc tác như sau: k3 > k1 >> k2. Sự chênh lệch hệ số hấp phụ của n-hexane và isohexane là không nhiều. Bảng 5.1. Giá trị các hằng số của phương trình động học phản ứng đồng phân hóa n-hexane trên các xúc tác. Xúc tác Hằng số động học Nhiệt độ (K) Ea ko 488 498 523 548 533 573 cal.mol -1.K-1 0,35Pt/H ZSM5 Sai số: 23,9 % k, mmol.g- 1.h-1.hPa- 1,5 - 0,0711 0,1472 0,2852 - 0,5215 15064 2,91E+05 k1, hPa -1 - 0,0190 0,0160 0,0137 - 0,0119 -3526 5,38E-04 k2, hPa -0,5 - 0,0124 0,0111 0,0100 - 0,0091 -2366 1,14E-03 k3, hPa -1 - 0,0320 0,0218 0,0154 - 0,0112 -7927 1,06E-05 0,35Pt- 1,09Ni/ HZSM5 Sai số: 27,7 % k, mmol.g- 1.h-1.hPa- 1,5 - 0,3000 0,4440 0,6340 - 0,8776 8116 1,09E+03 k1, hPa -1 - 0,0150 0,0025 0,0004 - 0,0001 -37091 7,89E-19 k2, hPa -0,5 - 0,0005 0,0004 0,0003 - 0,0002 -4518 5,30E-06 k3, hPa -1 - 0,0155 0,0035 0,0009 - 0,0002 -30805 4,68E-16 0,8Pd- 1,09Ni/ HZSM5 Sai số: 25,4 % k, mmol.g- 1.h-1.hPa- 1,5 0,2830 0,3300 0,4723 - 0,5400 - 7421 5.96E+02 k1, hPa -1 0,8961 0,7800 0,5643 - 0,5000 - -6701 8.93E-04 k2, hPa -0,5 0,2288 0,2000 0,1462 - 0,1300 - -6491 2.83E-04 k3, hPa -1 1,0295 1,0200 0,9981 - 0,9900 - -449 0.6474 0,8Pd- 1,25Co/ HZSM5 Sai số: 27.9 % k, mmol.g- 1.h-1.hPa- 1,5 0.3165 0.4020 0.7020 - 0.8646 - 11540 4.67E+04 k1, hPa -1 0.8905 0.7850 0.5850 - 0.5241 - -6088 1.67E-03 k2, hPa -0,5 0.0625 0.0503 0.0303 - 0.0251 - -10492 1.25E-06 k3, hPa -1 1.1259 1.0800 0.9800 - 0.9451 - -2011 1.41E-01 15 Tuy không ảnh hưởng đến quy luật động học của phản ứng nhưng thành phần xúc tác làm thay đổi tính chất lý-hóa, hoạt tính của xúc tác, và giá trị các hằng số động học của phản ứng. 5.2 Nghiên cứu cơ chế phản ứng đồng phân hóa bằng phương pháp TR Đặc điểm của phản ứng trong trạng thái chưa ổn định được khảo sát bằng phương pháp TR trên bốn xúc tác tiêu biểu 0,35Pt/HZSM5 và 0,35Pt- 1,09Ni/HZSM5, 0,8Pd/HZSM5, và 0,8Pd-1,09Ni/HZSM5. Trong nghiên cứu sử dụng các hỗn hợp khí sau: Thành phần khí 100 % He 100 % H2 93,4 %He + 6,6 %nC6H14 93,4 %H2 + 6,6 %nC6H14 Ký hiệu [He] [H2] [He+nC6H14] [H2+nC6H14] 5.2.1 Nghiên cứu sự hấp phụ của các chất tham gia phản ứng Bảng 5.2. Số tâm (N), thời gian hấp phụ bão hòa (tn-C6), thời gian giải hấp (t’n-C6), đại lượng hấp phụ (Qn-C6), độ che phủ bề mặt (θn-C6) của n-hexane. Xúc tác Nx10-20 tâm/g *) tn-C6 s Qn-C6 θn-C6 t’n-C6 s μmol/g 10-20 phân tử/g 0,35Pt/HZSM5 35,3 51,4 227 1,4 0,04 112,0 0,35Pt-1,09Ni/HZSM5 35,3 66,5 294 1,8 0,05 104,0 0,8Pd/HZSM5 35,3 42,0 186 1,1 0,03 32,3 0,8Pd-1,09Ni/HZSM5 35,3 49,1 217 1,3 0,04 124,0 *): mật độ tâm xúc tác là 1019 tâm/m2, SBET của xúc tác ~ 353 m 2/g. Bảng 5.3. Số tâm (N), thời gian hấp phụ bão hòa (tH2), thời gian giải hấp (t’H2), đại lượng hấp phụ (QH2), độ che phủ bề mặt (θH2) của hydro, và độ che phủ chung của phản ứng (θ = θn-C6 + θH2). Xúc tác Nx10-20 tâm/g tH2 s QH2 θH2 t’H2 s θ μmol/g 10-20 phân tử/g 0,35Pt/HZSM5 35,3 18,8 1260 7,6 0,43 89,2 0,47 0,35Pt-1,09Ni/HZSM5 35,3 17,8 1193 7,2 0,41 57,5 0,46 0,8Pd/HZSM5 35,3 20,0 1341 8,1 0,46 37,6 0,49 0,8Pd-1,09Ni/HZSM5 35,3 17,9 1200 7,2 0,41 40,2 0,45 Kết quả trong bảng 5.2 và 5.3 cho thấy hấp phụ n-hexane và hydro đều là hấp phụ nhanh. Tổng mức độ che phủ bề mặt của n-hexane và hydro trong khoảng 45– 49 % đơn lớp, nghĩa là mức che phủ bề mặt là trung bình, phù hợp với kết quả thu được ở phần nghiên cứu động học. 16 5.2.2. Nghiên cứu trạng thái tham gia phản ứng của các chất tham gia phản ứng và sự tồn tại của hợp chất trung gian a) b) Hình 5.4. Các xung (He + n-C6H14)/He (a) và (He + n-C6H14)/H2 (b) trên xúc tác 0,8Pd/HZSM5. Trong tất cả các trường hợp và trên tất cả các xúc tác đều có sản phẩm isohexane tạo thành (hình 5.4). Điều này chứng minh sự tồn tại của hợp chất trung gian trên bề mặt xúc tác. Đặc biệt, đường TR của isohexane có điểm cực đại ứng với độ che phủ bề mặt của hợp chất trung gian lớn nhất. Sau đó trong quá trình phản ứng nồng độ hợp chất trung gian giảm dần. Đường TR dạng này đặc trưng cho chất tham gia phản ứng tham gia ở trạng thái hấp phụ. 5.2.3. Vai trò của hydro Từ tổng quan tài liệu cho thấy vai trò của hydro trong phản ứng đồng phân hóa n-paraffin phụ thuộc vào áp suất phản ứng. Ở áp suất phản ứng cao hydro kìm hãm phản ứng và bậc của hydro trong phương trình động học là âm, trong khi đó ở áp suất thường bậc của hydro lại chuyển sang có giá trị dương. Điều này do ở hai vùng áp suất phản ứng diễn ra theo cơ chế khác nhau trên xúc tác lưỡng chức năng. Hình 5.5 a, b cho thấy khi có hydro trong hỗn hợp lượng isohexane cực đại tạo thành xấp xỉ nhau mặc dù khí được xử lý trước đó là hydro hay hellium. Trong 17 khi đó đối với hỗn hợp phản ứng không có hydro (hình 5.5 c, d), lượng isohexane cực đại tạo thành trong xung Н2 /(Нe+n-C6H14) cao hơn trong xung Нe /(Нe+n-C6H14). Điều này cho thấy hydro trong hỗn hợp phản ứng có ảnh hưởng tích cực đối với phản ứng đồng phân hóa n-hexane trên các xúc tác nghiên cứu. Kết quả này phù hợp với kết quả khảo sát động học phản ứng. a) b) c) d) Hình 5.5. Lượng isohexane tạo thành trong các xung Н2 /(Н2+n-C6H14) (a), Нe /(Н2+n-C6H14) (b), Н2 /(Нe+n- C6H14) (c), Нe /(Нe+n-C6H14) (d) trên xúc tác 0,8Pd-1,09Ni/HZSM5. 5.2.4. So sánh lực hấp phụ của các chất tham gia phản ứng và sản phẩm phản ứng trên các xúc tác 18 1) So sánh sự hấp phụ của n-hexane và isohexane a) b) Hình 5.6. Lượng isohexane và n-hexane tạo thành trong xung H2/(Н2+n-C6H14) (a) và xung ngược (Н2+n- C6H14)/H2 (b) trên xúc tác 0,8Pd/HZSM5. Thời gian trễ trên các xung xuôi và thời gian đạt trạng thái ổn định trên các xung ngược của isohexane dài hơn n-hexane, cho thấy He đẩy isohexane ra khỏi bề mặt khó hơn đẩy n-hexane (bảng 5.4). Điều này khẳng định hấp phụ isohexane mạnh hơn n-hexane. 19 Bảng 5.4. Thời gian trễ trên các xung xuôi và thời gian đạt trạng thái ổn định trên các xung ngược trên các xúc tác (mass 43: isohexane, mass 57: n-hexane). Xúc tác Mass Н2/(Н2+n-C6H14) Не/(Н2+n-C6H14) Н2/(Не+n-C6H14) Не /(Не+n-C6H14) Ttrễ(s) Tổn(s) Ttrễ(s) Tổn(s) Ttrễ(s) Tổn(s) Ttrễ(s) Tổn(s) 0,35Pt/HZS M5 43 29 100 26 120 30 108 30 140 57 27 130 25 110 29 108 20 110 0,35Pt- 1,09Ni/HZ SM5 43 33 70 24 90 15 80 20 105 57 28 92 25 85 28 110 30 100 0,8Pd/HZS M5 43 31 70 28,5 53 28 67 20 68 57 17 68 17 56 22 50 18 33 0,8Pd- 1,09Ni/HZ SM5 43 36 80 22 50 17 88 14 100 57 26 120 23 70 15 120 10 120 2) So sánh sự hấp phụ của n-hexane và hydro a) b) Hình 5.7. Xung Н2 /(Нe+n-C6H14) (a) và (Нe+n-C6H14)/H2 (b) trên xúc tác 0,8Pd/HZSM5. Khi cho hấp phụ hydro (hình 5.7a) trước rồi sau đó dùng n-hexane để đuổi hydro thì ngay lập tức trong pha khí xuất hiện hydro với cường độ tối đa sau đó giảm dần đến hết. Ngược lại, khi cho hấp phụ n-hexane trước rồi dùng hydro để đuổi n-hexane thì trong pha khí xuất hiện n-hexane nhưng với lượng nhỏ rồi tăng dần đến cực đại rồi giảm đến hết (hình 5.7). Bên cạnh đó, trong hỗn hợp nồng độ n-hexane thấp hơn nhiều so với hydro (6,6 % so với 100 %) nhưng thời gian để hydro đuổi hết n-hexane lên đến 107 s trong khi n-hexane chỉ mất 20 khoảng 100 s để đuổi hết hydro. Hai điều này cùng chứng tỏ rằng n-hexane hấp phụ lên bề mặt mạnh hơn so với hydro. Kết quả tương tự cũng thu được trên ba xúc tác còn lại. Trên cơ sở những kết quả thu được từ nghiên cứu phản ứng ở trạng thái không ổn định, có thể đề xuất phản ứng diễn ra theo cơ chế như sau: 1) n-C6H14 + Z = n-C6H14Z 1 2) H2 + 2M = HM + HM 1 3) n-C6H14Z + HM = n-C6H13Z + M + H2 1 (4.3) 4) n-C6H13Z = isoC6H13Z 1 (5.3) 5) isoC6H13Z + HM = isoC6H14Z + M 1 6) isoC6H14Z = isoC6H14 + Z 1 Với giả thiết giai đoạn 5 là chậm, các giai đoạn còn lại nhanh và cân bằng, tốc độ phản ứng được xác định như sau:  2 1365 5 M ppk r r HMZHiC (5.4) Áp dụng các phương pháp nồng độ ổn định và trên cơ sở giả thiết về các giai đoạn cân bằng, ta có: (5.5) (4.6) Đặt 5,0 213 KKk = k, ta nhận được phương trình tương tự phương trình (5.2) đã tìm được trong nghiên cứu động học. Từ phương trình động học được rút ra, sự phụ thuộc r vào Pn-C6H14 có thể dương khi Pn-C6H14 nhỏ và âm khi Pn-C6H14 lớn. Tương tự mũ dương của hydro sẽ giảm khi PH2 dư. Phương trình (5.5) trùng với phương trình (5.2) thu được từ nghiên cứu động học, chứng tỏ phương trình động học xác định được trong nghiên cứu động học (5.2) có cơ sở khoa học xuất phát từ cơ chế xác định. Phương t

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdftom_tat_luan_an_nghien_cuu_phan_ung_dong_phan_hoa_n_pentane.pdf
Tài liệu liên quan